اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ تِلک‌َ القُري أَهلَکناهُم لَمّا ظَلَمُوا وَ جَعَلنا لِمَهلِکِهِم مَوعِداً (59)
و اينکه شهرستانها ما آنها را هلاک کرديم چون ظلم کردند و قرار داديم براي موقع هلاکت آنها زمان و وقت معيني وَ تِلک‌َ القُري اشاره بمحل عاد و ثمود و قوم نوح و لوط و شعيب و فرعونيان است و غير اينها اهلکناهم ضمير راجع باهل قري است بعض مفسرين گفتند که نفس قريه قابل هلاکت نيست و مراد اهل قريه است و لذا ضمير مذکر ذکر شده کلمه هم و لکن هلاکت هر چيزي بحسب خود او است و مناسب او هلاکت قريه بخرابي اوست چنانچه ميفرمايد:
فَکَأَيِّن مِن قَريَةٍ أَهلَکناها وَ هِي‌َ ظالِمَةٌ فَهِي‌َ خاوِيَةٌ عَلي عُرُوشِها وَ بِئرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصرٍ مَشِيدٍ حج آيه 45 و نيز ميفرمايد:
فَتِلک‌َ بُيُوتُهُم خاوِيَةً بِما ظَلَمُوا نمل آيه 53 هم نسبت ظلم بقريه داده در آيه اولي و باهل قريه در ثانيه غاية الامر هلاکت قريه و خرابي آن بهلاکت اهل قريه است چون اهل قريه هلاک شدند و منازل آنها بي‌صاحب شد آنها هم خراب مي‌شود و از بين ميرود و نظر به اينکه اهل قري و نفس قري تمام هلاک شدند ضمير جمع مذکر آورده لَمّا ظَلَمُوا علة هلاکت قريه و اهل آن بسبب ظلم آنها بود که بدين و بانبياء و بمؤمنين و بخود کردند و در شرک و کفر و فسق و فجور فرو رفتند.
جلد 12 - صفحه 377
وَ جَعَلنا لِمَهلِکِهِم مَوعِداً صبر الهي بسيار است تا زماني که اينها بکلّي از قابليّت هدايت افتادند و بودن آنها مفسده دارد آنها را هلاک ميفرمايد قوم نوح را هفتصد سال خدا مهلت داد و همچنين عاد و ثمود را مدتي مهلت داد فرعون سيصد سال مهلت داشت ولي موقعي که اجل آنها رسيد ديگر مهلت ندارند فَإِذا جاءَ أَجَلُهُم لا يَستَأخِرُون‌َ ساعَةً وَ لا يَستَقدِمُون‌َ اعراف آيه 34.