تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ هذا فِراقُ بَيْنِي وَ بَيْنِکَ سَأُنَبِّئُکَ بِتَأْوِيلِ ما لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْراً (78)
جلد 8 - صفحه 99
چون موسى ترک مصاحبت را خواست براى درک علل افعال، و سؤال نمود:
قالَ هذا فِراقُ بَيْنِي وَ بَيْنِکَ: گفت خضر اينست جدائى ميان من و تو، يعنى بر حسب گفته خود که اگر نوبت سوم سؤال کنم با من ديگر مصاحبت مکن، اينک وقت فراق رسيد. مروى است که از موسى پرسيدند که از سختيهاى دنيا مانند جور فرعون و غير آن کدام بر تو دشوارتر بود، گفت: اينکه خضر گفت «هذا فِراقُ بَيْنِي وَ بَيْنِکَ» «1». سَأُنَبِّئُکَ بِتَأْوِيلِ ما لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْراً: زود باشد که آگاه سازم تو را به تفسير آنچه نتوانستى بر آن صبر نمودن و از جهت ظاهر آن را منکر دانستى و از باطن آن بيخبر بودى، يعنى عن قريب است، چون زمان فراق رسيد حکمت هر سه مسئله را براى تو بيان کنم و همين مطلوب موسى بود.
تحقيق: اين مطلب محقق است که احکام انبياء مبنى بر ظواهر مى‌باشد، چنانچه در تفسير لوامع التنزيل روايت از حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله فرمود:
نحن معاشر الانبياء نحکم بالظّواهر و اللّه يتولّى السّرائر. يعنى ما گروه انبياء حکم مى‌کنيم به ظواهر و خداى تعالى متولى سرائر مى‌باشد. لکن احکام خضر به ظاهر نبوده، زيرا هر سه مسئله مبتنى بر واقع و باطن و از جانب خداوند سبحان مأمور بوده، چنانچه آيه شريفه «وَ ما فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي» که در آخر بيان علل ذکر شده، دال است بر آن. و چون ذات احديت الهى، حکيم على الاطلاق است، البته اوامر او بر وجه حکمت باشد.
صدوق (رحمه اللّه) روايت نموده از عبد اللّه بن فضل که شنيدم حضرت صادق عليه السلام مى‌فرمود: براى صاحب اين امر (حضرت حجة عجل اللّه فرجه) لابد غيبتى است، شک نمايد در آن هر مبطلى. عرض کردم: براى چه فدايت شوم. فرمود: براى امرى که مجاز نباشيم در کشف آن براى شما. عرض کردم: پس وجه حکمت در غيبت چيست؟ فرمود: وجه حکمت در آن، همان
«1» منهج الصادقين ج 5، ص 372.
جلد 8 - صفحه 100
وجه حکمت غيبت حجج پيشينيان است، بدرستى که وجه حکمت در آن کشف نشد مگر بعد ظهور آن، چنانچه کشف نشد وجه حکمت آنچه خضر بجا آورد از سوراخ کردن کشتى و کشتن غلام و بناى ديوار مگر وقت جدائى ايشان.
اى پسر فضل، بدرستى که اين امر امرى است از امر الهى، و سرى است از سر خدائى، و غيبى از غيب خداوندى. و چون دانستيم ما که خداى عزّ و جلّ حکيم است، تصديق کنيم به اينکه افعال او تماما حکمت است، اگرچه وجه آن منکشف نباشد براى ما «1».