تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ يَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَيْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً (83)
پيش از اين گذشت که کفار قريش سه سؤال نمودند: اول کيفيت روح، دوم اصحاب کهف، سوم قصه ذو القرنين:
وَ يَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ: و سؤال مى‌کنند تو را اى پيغمبر، مشرکان به امتحان يهود از قصه ذى القرنين. قُلْ سَأَتْلُوا عَلَيْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً: بگو زود باشد که بخوانم بر شما از ذو القرنين خبرى و بيانى.
مفسرين و مورخين را در ذو القرنين اختلاف است. آنچه از تتبع تفاسير و اقوال مورخين و خصوص اخبار ائمه هدى بدست آيد، اينست که ذو القرنين مذکور در آيه شريفه غير از اسکندر مقدونى يونانى پسر فيليپ باشد، زيرا ذو القرنين زمان حضرت ابراهيم بوده، و صدوق و مجلسى (رحمه اللّه) تصريح نموده‌اند. «2» و ايضا بعضى او را نبى دانند، لکن ظاهرا پيغمبر نبوده به صريح چند روايت «3»، و نزد جمعى پادشاه بوده. در وجه تسميه و به ذو القرنين اقوالى است:
1- به سبب آنکه داخل شد نور و ظلمت را.
«1» بحار، ج 13، ص 313- 312، رقم 52.
«2» بحار الانوار، ج 12، ص 211 و 213.
«3» بحار الانوار، ج 12، صفحات 178، 180، 194، 191، باب قصص ذى القرنين، روايات 5، 6، 17، 26، مراجعه شود. به کلام صدوق ذيل حديث 9 همين باب، صفحات 181 و 182 مصدر.
جلد 8 - صفحه 108
2- چون دو قرن زمان او منقرض شد.
3- به اعتبار مالک شدن فارس و روم.
4- به جهت کريم الطرفين بودن.
5- بواسطه آنکه در جنگ به دست و رکابين مقاتله مى‌نمود.
6- ابن بابويه (رضوان اللّه عليه) به اسناد خود از اصبغ بن نباته که گفت:
ابن الکوا از حضرت امير المؤمنين عليه السلام در منبر سؤال نمود: خبر ده مرا از ذو القرنين، آيا پيغمبر بود يا پادشاه و قرنين او از طلا بود يا از نقره؟ فرمود: نه پيغمبر بود و نه پادشاه، و قرنين او نه از طلا بود نه از نقره، و لکن بنده‌اى بود دوست مى‌داشت خدا را و خدا او را دوست مى‌داشت، و نصيحت نمود براى خدا. پس نصيحت فرمود او را خدا و ناميده شد به ذو القرنين، زيرا قوم خود را دعوت به خداپرستى. پس ضربتى به يک طرف سر او زدند، پس غايب شد زمانى، بعد برگشت به ايشان، دوباره ضربت ديگر به او زدند، و در شما هست مثل او «1». مراد خود حضرت باشد که در خندق دو ضربت به سر آن سرور زدند. و چندين حديث بدين مضمون است.