اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما أَهلَکنا مِن قَريَةٍ إِلاّ وَ لَها کِتاب‌ٌ مَعلُوم‌ٌ «4»
و هلاک نميکنيم از هر شهرستاني اهل‌اشرا مگر آنکه براي آن شهرستان کتابي است نوشته شده که معلوم و محقق است چون علم الهي عين ذات است و غير متناهي است لذا ميداند هر فعلي بر طبق حکمت و مصلحت موقع صدورش چه موقعيست که وقوع پيدا کند و چه موقعي از بين برود و از براي کليه امور دو لوح قرار داده لوح محفوظ راجع باموري که تغييرپذير نيست و از امور حتميه است و مصلحت ذاتي دارد لا يتغير و لا يتبدل مثل فناء اينکه عالم و قيام قيامت و عود ارواح باجساد و ظهور بقية اللّه و رجعت ائمة عليهم السلام و غير آنها و لوح محو و اثبات راجع باموريست که مصلحت بوجوه و اعتبارات است ذاتي نيست بر تقديري مصلحت دارد و بر تقديري ندارد مثلا زيد اگر صله رحم کند مصلحت او در طول عمر او است و اگر قطع رحم کند در قصر عمر او است و اينکه صله ميکند يا قطع احدي جز ذات اقدس حق نميداند، و اما لوح محفوظ را ممکنست انبياء و ملائکه و اولياء بلکه بسا مؤمنين هم تا حدّي بدانند و هر دو قسم آني تقديم و تاخير ندارد زيرا آن قبل از مصلحت صدورش صلاح نيست و همچنين آن بعد و البته تابع مصلحت است لذا ميفرمايد: (وَ ما أَهلَکنا
جلد 12 - صفحه 6
مِن قَريَةٍ) ممکن است مراد اجل مرگ باشد که هر ذي روحي انفاس او هم شماره دارد چون بآخر رسيد هلاکت است چنانچه ميفرمايد (کُل‌ُّ مَن عَلَيها فان‌ٍ وَ يَبقي وَجه‌ُ رَبِّک‌َ ذُو الجَلال‌ِ وَ الإِکرام‌ِ) الرحمن آيه 26.
و ممکنست مراد هلاکت بنزول عذاب باشد (الا و لها) ضمير بقريه برميگردد و مراد اهل قريه است (کِتاب‌ٌ مَعلُوم‌ٌ) تمام امور متوجه بانسان وقت معيني دارد غني و فقر عزّت و ذلت رياست و مرءوسيّت صحت و مرض مخصوصا ملک که هر زماني در يک طائفه است و پس از انقضاء مدت منتقل بطائفه ديگر (سر شب سر تخت و تاراج داشت سحرگه نه تن سر نه سر تاج داشت) و تمام امتحان بندگان است در هر حالتي که هست آيا شکر گذار است يا صابر آيا بوظائف خود عمل ميکند يا نميکند مطيع است يا عاصي و اينکه بر خود او معلوم شود و بر ديگران، و اما نزد خداوند معلوم است فقط حجة بر بنده تمام ميشود بلکه بسا جماعتي امتحان ميشوند