اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد عَلِمنَا المُستَقدِمِين‌َ مِنکُم وَ لَقَد عَلِمنَا المُستَأخِرِين‌َ «24»
و هر آينه بتحقيق ما ميدانيم پيشينيان از شما را و ميدانيم آخرين شما را.
جلد 12 - صفحه 25
مفسرين در بيان اينکه مستقدمين کيان هستند و مستأخرين کيان اقوال زيادي بالغ بر شش قول گفتند و دو حديث هم در اينکه باب نقل کرده‌اند و منشأ اينکه اقوال اينست که توهم کردند که خطابات قرآن مخصوص زمان خطاب است بلکه مخصوص بمشافهين و حاضرين است و شمول احکام بر معدومين و غائبين باشتراک در تکليف است و لکن تحقيق اينست که خطابات قرآني مثل تصنيف مصنفين است بلکه تمام افراد جن و انس از اول دنيا تا آخر همه در علم الهي و حضور نزد پروردگاري مساوي هستند و مکرر گفته‌ايم که اخبار وارده در تفاسير بيان مصداق است منافي با عموم آيه ندارد و در اينکه مقام هم مي‌گوييم که تقدم و تأخر امريست نسبي مثلا زيد نسبت باولاد و احفادش مقدم است و نسبت بآباء و اجدادش مؤخر است، بناء علي هذا مي‌گوييم وَ لَقَد عَلِمنَا المُستَقدِمِين‌َ مِنکُم شامل از اول خلقت از مومنين و کافرين مي‌شود تا زمان نزول قرآن و کلمه (المستقدمين) هم جمع محلي بالف و لام است عموم دارد وَ لَقَد عَلِمنَا المُستَأخِرِين‌َ از زمان نزول الي يوم القيامة خداوند عالم علم بهمه آنها و افعال آنها و بواطن آنها و ظواهر آنها دارد.
وَ ما يَعزُب‌ُ عَن رَبِّک‌َ مِن مِثقال‌ِ ذَرَّةٍ فِي الأَرض‌ِ وَ لا فِي السَّماءِ وَ لا أَصغَرَ مِن ذلِک‌َ وَ لا أَکبَرَ إِلّا فِي کِتاب‌ٍ مُبِين‌ٍ يونس آيه 62 و هر کرا بجزاي خود ميرساند و يکي از شواهد براي عموم آيه بعد است که ميفرمايد.