اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ فَاخرُج مِنها فَإِنَّک‌َ رَجِيم‌ٌ (34)
خداوند فرمود بابليس پس بيرون برو از اينجا پس محققا تو رانده شده‌اي قال‌َ فَاخرُج مِنها بعضي گفتند ضمير منها راجع بجنّة است يعني از بهشت بيرون رو و بعضي گفتند راجع بسماء است از آسمان بزمين فرود آي و بعضي گفتند از صفحه خاک بيرون رو بصفحه آب و آمدنش روي خاک بنحو سرقت است و تمام اينها تخرص است و مراد رتبه و منزله است و در خبر است که تنزل پيدا کرد از إيمان بکفر از عبادت بمعصيت از حشر با ملائکة بحشر با کفّار جن‌ّ و فساق و فجار از قرب بمقام ربوبي ببعد از رحمت الهي.
جلد 12 - صفحه 35
(فَإِنَّک‌َ رَجِيم‌ٌ) رجيم اطلاق بر معاني ميشود يکي گمان و ظن و خيال بدون مدرک، چنانچه ميفرمايد:
وَ يَقُولُون‌َ خَمسَةٌ سادِسُهُم کَلبُهُم رَجماً بِالغَيب‌ِ.
و بزبان فارسي حرف را ميرانند بدون مدرک ديگر بمعني تازيانه و سوط است که در حدود شرعيه مثل زنا و شرب و قذف معين شده و در اينجا بمعني دور انداختن است إنسان يک چيزي را که هيچگونه فائده ندارد دور مياندازد و شيطان در دستگاه ربوبي هيچ نحوه خيري در او نبود خداوند او را دور انداخت، زيرا منکر حکمت و عدل الهي شد که العياذ باللّه خدا اشتباه کرده و مرجوح را بر راجح ترجيح داده و از اينکه جهت کافر شد و تعجب است که از اينکه عقيده هم برنگشت و تا قيامت بر اينکه عقيده باقي است.
و إبن ابي الحديد بعد از اينکه معترف است با فضيلت علي عليه السّلام بر خلفاء سه گانه ميگويد:
(الحمد للّه الذي فضل المرجوح علي الراجح).
چون عامه منکر حسن و قبح هستند و خدا را عادل نميدانند و ميگويند اگر فرداي قيامت خدا حسين را جهنم برد و شمر را بهشت کار قبيح نکرده و حال آنکه حسن و قبح امريست که حتي حيوانات پست هم درک ميکند سگ را اگر سنگي زني پارس ميکند و اگر لقمه ناني نزد او انداختي دم ميجنباند حتي بچه شير خوار اگر مادرش رو باو ترش کند گريه ميکند و زار ميزند و اگر در صورتش خنده کند تبسّم ميکند.