تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْکَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ اخْفِضْ جَناحَکَ لِلْمُؤْمِنِينَ (88)
لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْکَ: خطاب به پيغمبر، و مراد امت باشد) يعنى: و طولانى مکن نظر خود را، يا چشم داشت مدار. إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ: به آنچه بهره ور ساختيم به آن از اموال و اولاد و ساير نعمتها. أَزْواجاً مِنْهُمْ: اصناف کفار را از يهود و نصارى و مجوس و بت‌پرستان، زيرا تمام آنها در معرض فنا و زوال است با
«1» تفسير برهان جلد 2، صفحه 353.
«2» تفسير برهان جلد 2، صفحه 354.
جلد 7 - صفحه 145
تبعات حساب و پاداش آن، يا نظر مکن به آنچه در دست کفار است از نعمتهائى که شيبه باشد بعضى به بعضى ديگر، زيرا ما انعام فرموديم تو را نعمتهائى که طرف مقايسه نخواهد بود مانند نبوت و اسلام و قرآن و نصرت، و حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نظر نمى‌فرمود به آنچه خوشايند بود از دنيا.
انس بن مالک روايت نموده «1» که: روزى گلّه شترى خوشايند بر آن حضرت گذشت، دست بر چشم نهاد و اين آيه تلاوت فرمود.
لذا بزرگان فرموده‌اند: واجب است پوشانيدن چشم از بناهاى ظلمه و لباسهاى حرام آنها، زيرا ايشان اينها را فرا گيرند براى چشمهاى نظر کننده، پس ناظر به آنها محصل غرض ايشان، و وادارکننده آنان است.
وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ: و اندوهناک مباش بر کفار اگر ايمان نياورند و عذاب آتشى که به سبب کفر بر آنها وارد آيد. يا عذاب دنيا. يا محزون مشو به سبب آنچه به آنها داديم. وَ اخْفِضْ جَناحَکَ لِلْمُؤْمِنِينَ: و فرو بر بال خود را براى ايمان آرندگان.
نکته: اصل خفض وقتى است که پرنده بخواهد جوجه‌اش را به خود چسباند، پهن و باز کند بال خود را بعد جمع کند؛ و استعمالش در آيه کنايه باشد از خوش خلقى، و مقرر است خلعت خلق عظيم، جز بر قدّ و بالاى آن حضرت نيامده.
ذات تو را وصف نکوخوئى است
خوبى تو، سرمايه نيکوئى است
روز ازل، دوخت حکيم قديم
بر قد تو، خلعت خلق عظيم
«1» منهج الصادقين جلد 5، صفحه 173.
جلد 7 - صفحه 146
مفضل از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده «1»: چون آيه شريفه نازل شد، فرمود پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم:
هر که تسليت نيابد در مصيبات دنيا به تسليت خدا، بريده شود نفس او با حسرتهاى بر دنيا؛ و هر که چشم بدارد به آنچه در دست غير است، غصه‌اش بسيار و شفا نيابد خشم او و هر که نداند که حق تعالى بر او انعام فرموده، نشناسد نعمت او را نه در خوردنى و نه نوشيدنى و نه در پوشيدنى، پس کوتاه گردد عملش و نزديک شود عذابش؛ و هر که صبح کند در حالت غمناکى بر دنيا، صبح نموده به حالت خشمناکى بر خدا؛ و هر که شکايت کند از مصيبتى که بر او نازل شده، پس شکايت پروردگار نموده؛ و هر که از قاريان اين امت داخل آتش شود، از کسانى باشد که استهزاء نموده به آيات الهى.
و هر که دولتمند را خاشع گردد به جهت طلب آنچه که به دست او است، برود دو ثلث دين او.
تتمه- حديث ظاهرا اشاره باشد به آنکه هميشه چنين نيست، بلکه اگر خشوع او براى طلب از خدا و لکن تدبير نمايد به آن از آنچه در دست غير است، ضرر ندارد.