آیه ۸۸ سوره حجر

سوره حجر(الحجر)، آیه ۸۸ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۶

لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَىٰ مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ

(بنابر این،) هرگز چشم خود را به نعمتهای (مادّی)، که به گروه‌هایی از آنها [= کفّار] دادیم، میفکن! و بخاطر آنچه آنها دارند، غمگین مباش! و بال (عطوفت) خود را برای مؤمنین فرود آر!

معنی کلمات و عبارات
«لا تَمُدَّنَّ»: چشم مدوز. خیره مشو. «ما»: چیزی که. چیزهائی که. مراد ثروت و نعمت دنیوی است. «أَزْواجاً»: دسته‌ها و گروههائی. «إِخْفِضْ»: پائین بیاور و بگستران. «جَنَاحَ»: بال. «إِخْفِضْ جَنَاحَکَ»: متواضع و مهربان باش (نگا: إسراء / ، شعراء / .
نزول

سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- خداوند، پیامبر(ص) را از هرگونه چشم دوختن و مجذوب شدن به امکانات دنیوى کافران برحذر داشت. «لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم» «مدّ» به معناى زیاده و طولانى کردن است و هر گاه در رابطه با چشم و نظر به کار رود، به معناى چشم دوختن، خیره شدن و مجذوب شدن است. ۲- پیامبر(ص) وظیفه دار متمرکز کردن تمامى توجه خویش به کافران براى هدایت آنان بدون توجه به امکانات فراوان دنیوى آنها «لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم» براى آیه فوق احتمالاتى ذکر شده است و برداشت فوق بر این احتمال است که مراد از «لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزواجاً» این باشد که: به ذهنت خطور نکند که چرا کافران دشمن خدا از امکانات دنیوى زیادى برخوردار هستند؟ و با این فکر خود را به آن امکانات مشغول بکنى و از هدف اصلى باز بمانى; بلکه توجه خود را معطوف به خود آنان کن. ۳- تمامى ثروتها، امکانات و جلوه هاى زندگى دنیا، در مقایسه با دین دارى و شناخت حقایق نورانى قرآن، ناچیز و بى فروغ است. «و لقد ءاتینک سبعًا من المثانى و القرءان العظیم . لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم» نهى از چشم دوختن به متاعها و امکانات مادى دنیا، پس از یادآورى اعطاى نعمت بزرگ قرآن به پیامبر(ص)، مى تواند بیانگر برداشت فوق باشد. ۴- برخى از مردم کافر و مشرک در عصر ظهور اسلام، از ثروت و امکانات چشمگیرى برخوردار بودند. «لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم» ۵- زخارف و متاعهاى زندگى دنیوى، دلربا و جذاب است. «لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم» ۶- چشم دوختن و غبطه خوردن به مال و منال دنیا، امرى نکوهیده و ناپسند «لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم» ۷- چشم ندوختن به اموال و مکنتهاى افراد ثروتمند و مرفّه، از وظایف رهبران اسلامى «لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم و لاتحزن علیهم واخفض جناحک للمؤمنین» ۸- خداوند، مالک و منشأ تمامى ثروتها و متاعهاى انسان است. «لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم» خداوند امکانات و نعمتهاىِ در دست بشر را داده خود شمرده است (متّعنا) و این بیانگر این حقیقت است که همه آنها منشأ خدایى دارد. ۹- توصیه خداوند به پیامبر(ص) بر اندوهگین نشدن و خودخورى نکردن براى کافران و مشرکان «لاتمدّنّ عینیک ... و لاتحزن علیهم» ۱۰- کافران و مشرکان حق ناپذیر، شایسته دلسوزى نیستند. «لاتمدّنّ عینیک ... و لاتحزن علیهم» حزن و اندوه پیامبر(ص) درباره کافران و مشرکان - همان گونه که مفسران گفته اند - به خاطر حق ناپذیرى آنان بود. نهى شدن پیامبر(ص) از اندوه براى آنان، ممکن است از این جهت باشد که آنان ارزش چنین اندوهى را ندارند. ۱۱- دلسوزى شدید و خودخورى پیامبر(ص) براى هدایت کافران و مشرکان «لاتمدّنّ عینیک ... و لاتحزن علیهم» ۱۲- پیامبراسلام(ص) وظیفه دار برخورد فروتنانه (خفض جناح) با مؤمنان «واخفض جناحک للمؤمنین» «خفض جناح» (بال گشودن) کنایه از فروتنى و تواضع است. ۱۳- ایمان، از معیارهاى ارزشمندى انسانها و از ملاکهاى شایستگى براى فروتنى در برابر آنان است. «واخفض جناحک للمؤمنین» برداشت فوق از وصف «مؤمنین» - که مشعر به علیت است - استفاده شده است; یعنى، چون آنان داراى ایمان هستند، پس تو اى رسول! نسبت به آنان فروتن باش. ۱۴- رهبران جامعه، در معرض توجه بیش از حد ضرور به مرفّهان بى ایمان جامعه قرار دارند. «لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزواجًا منهم» آیه شریفه هر چند درباره پیامبراسلام(ص) است، ولى مى شود از مورد انتزاع کرد و این اخطار و هشدار را شامل تمامى رسالت مداران و رهبران جامعه دانست.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۰)
  • توصیه خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله) برای حفظ ارامش خود و اندوهناک نشدن از دارایی کافران
  • اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله) بر کافران صدر اسلام+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به احترام و بزرگداشت مؤمنان+۲ آیه
  • تشبیه تواضع در برابر دیگران به گشودن بال پرندگان+۱ آیه
  • سفارش خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله) برای فروتنی در برابر مؤمنان و ابراز مهر و محبّت به انان+۲ آیه
  • تواضع در برابر مؤمنان، از وظایف پیامبر(صلی الله علیه واله) و رهبران دینی جامعه+۲ آیه
  • تواضع در برابر مؤمنان، ارزشمند و مهم+۳ آیه
  • چشم دوختن به مال و منال ثروتمندان، امری نکوهیده+۱ آیه
  • چشم دوختن و غبطه خوردن به مال و منال دنیا، نکوهیده و ناپسند+۱ آیه
  • تاسّف بر کفرورزی و هدایتناپذیری انسانهای لجوج، کاری نابجا و بیمورد+۱ آیه
  • توصیه خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای اجتناب از حزن بر کفّار
  • کفر کافران، علّت اندوه پیامبر(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
  • رعایت حسن خلق با مؤمنان، توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) موظّف به احترام و بزرگداشت مؤمنان+۲ آیه
  • لزوم تواضع پیامبر(صلی الله علیه واله) نسبت به مؤمنان+۱ آیه
  • ناپسندی حزن بر کفر کافران+۱۰ آیه
  • حرمت چشم دوزی به اموال دیگران، از روی حسادت+۱ آیه
  • رضای به روزی اعطایی پروردگار، مانع از چشم دوختن به زینتهای دنیایی دیگران+۱ آیه
  • چشم دوختن به رفاه و نعمتهای کافران و حسرت بردن نسبت به انها، امری نکوهیده و ناپسند+۱ آیه
  • رفاه و برخورداری کافران از نعمتها، موجب نگاههای حسرت بار مسلمانان به انان+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به داشتن زندگی زاهدانه و عدم توجّه به زرق و برق زندگی دنیا+۳ آیه
  • بهره مندی از سبع مثانی (سوره حمد)، مقتضی پرهیز از چشم دوختن به دارایی دیگران+۱ آیه
  • بهره مندی از سبع مثانی (سوره حمد)، دلیل محزون شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) از کفر کافران و اجابت نکردن دعوت ان حضرت+۱ آیه
  • بهره مندی از سبع مثانی (سوره حمد)، لازمه تواضع و نرمخویی پیامبر(صلی الله علیه واله) نسبت به مؤمنان+۱ آیه
  • پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) موظّف به گستراندن پر و بال محبّت خود برای صحابه+۱ آیه
  • چشم دوختن و غبطه خوردن به مال و منال دنیا مورد نهی خداوند+۲ آیه
  • چشم دوختن و غبطه خوردن به مال و منال دنیا، امری نکوهیده و ناپسند+۱ آیه
  • اعطای قران به پیامبر(صلی الله علیه واله) مقتضی چشم ندوختن حضرت به نعمتهای مادی+۱ آیه
  • اعطای قران به پیامبر(صلی الله علیه واله) مقتضی تواضع حضرت در برابر مؤمنان+۱ آیه
  • اعطای قران به پیامبر(صلی الله علیه واله) مقتضی محزون نشدن حضرت از کفر و ایمان نیاوردن مردم+۱ آیه
  • بهره مندی از نعمت قران، مقتضی اجتناب و چشم ندوختن به نعمتهای مادی+۱ آیه
  • توصیه الهی به پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) مبنی بر اجتناب از حزن بر کافران+۱ آیه
  • سعی و دلسوزی پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای هدایت کافران
  • نهی خداوند از غبطه به مال و منال دیگران+۱ آیه
  • چشم ندوختن به اموال و مکنتهای افراد ثروتمند و مرفّه، از وظایف رهبران اسلامی
  • خداوند، مالک و منشا تمامی ثروتها و متاعهای انسان+۲ آیه
  • اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله بر مشرکان صدر اسلام+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به احترام و بزرگداشت مؤمنان+۲ آیه
  • خداوند، برحذردارنده پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، از حزن و اندوه بر کفرورزی برخی مردم+۳ آیه
  • حزن پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، به علت کفر کافران+۳ آیه
  • توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، برای اجتناب از حزن بر کفّار
  • ارامش بخشیدن خداوند به محمّد صلی الله علیه و اله با خطاب تسلّیبخش+۴ آیه
  • «اخفِض»+۱ آیه
  • «لا تَحزَن»+۲ آیه
  • «لاتَمُدَّنَّ»
  • خطاب هشدارامیز خداوند به محمد صلی الله علیه و اله+۳ آیه
  • توصیه خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، در مورد حفظ ارامش خود و اندوهگین نشدن از دارایی کافران
  • تفاوت فاحش زندگی پیامبر صلی الله علیه و اله، با زندگی کافران مکّه+۳ آیه
  • علاقهمندی شدید محمّد صلی الله علیه و اله، به ایمان اوردن همه مردم+۸ آیه
  • رعایت حسن خلق با مؤمنان، توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، فردی دلسوز، مهربان و ریوف برای مؤمنان+۱ آیه
  • سختکوشی و اشتیاق شدید پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت گمراهان+۷ آیه
  • پرهیز از اندوه و تاسف بر کفرپیشگی کافران، توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
  • نهی خداوند از غبطه خوردن و چشم دوختن پیامبر صلی الله علیه و اله به رفاه و امکانات مادّی کافران+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، وظیفهدار برخورد فروتنانه و متواضعانه با مؤمنان+۱ آیه
  • مُمَتّع/ اسماوصفات+۲ آیه
  • تواضع در برابر مؤمنان، مطلوب و ارزشمند+۳ آیه
  • تواضع در برابر مؤمنان، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • وجوب احترام به مؤمنان+۲ آیه
  • لزوم و وجوب تواضع پیامبر صلی الله علیه و اله، نسبت به مؤمنان+۱ آیه
واژه‌ها