اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
خَلَقَ السَّماواتِ وَ الأَرضَ بِالحَقِّ تَعالي عَمّا يُشرِکُونَ «3»
خلق فرمود آسمانها و زمين را بحق و بجا و بموقع بالاتر است از آنچه براي او شريک قرار ميدهند خَلَقَ السَّماواتِ اينکه فضاي وسيعي که منتهاي او را احدي جز ذات اقدس حق نميداند و بهيچ وسيله نتوانستند پي بمنتهاي او برند و در اينکه فضاء کرات بسياري خلق فرموده و اينکه فضاء وسيع را ده قسمت کرده يک قسمت کرات سفليه است مثل کره خاک و آب و هوا و نار و هفت قسمت آن سماوات سبع است و قسمت نهم کرسي است که محيط بتمام اينکه هشت قسمت است، چنانچه ميفرمايد:
وَسِعَ کُرسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الأَرضَ بقره آية الکرسي، و قسمت دهم عرش است که محيط بکرسي است و الإرض که عالم سفلي نام نهادهاند و تمام اينها از روي حکمت و مصلحت و درست و بجا و بموقع است که معناي (بالحق) است، چه عقول بشر پي بحکم و مصالح او ببرد يا نبرد و تمام اينکه عوالم عالم اجسام و ناسوت است.
و اما عالم مجردات چه مجرد از ماده باشد دون الصورة که عالم مثال نامند، يا مجرد از ماده و صورت باشد ذاتا دون فعلا که عالم نفوسش گويند، يا مجرد از ماده و صورت ذاتا و فعلا که عالم عقول نامند و فوق تمام اينها عالم لاهوت و عالم جبروتست همچه خدايي با اينکه قدرت و علم (تعالي) بالاتر است از عَمّا يُشرِکُونَ در مقابل او يک قطعه سنگ يا فلز يا گاو يا گوساله يا خورشيد و ماه و امثال اينها را بپرستند و شريک او قرار دهند.