سوره نحل(النحل)، آیه ۳ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۷
خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِ تَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ
آسمانها و زمین را بحق آفرید؛ او برتر است از اینکه همتایی برای او قرار میدهند!
معنی کلمات و عبارات
«بِالْحَقِّ»: به مقتضای حق و برابر حکمت.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- آفریننده آسمانها و زمین (جهان هستى)، خداوند است. «خلق السموت و الأرض»
۲- جهان آفرینش (آسمانها و زمین)، داراى نظم، هدف، اتقان، استوارى و به دور از هرگونه پوچى و بى نظمى «خلق السموت و الأرض بالحق»
از معانى «حق» هدف دارى حکیمانه و متقن بودن است. بنابراین «خلق السماوات و الأرض بالحق»; یعنى، جهان را هدف دار و در نهایت اتقان و استوارى آفرید.
۳- جهان آفرینش، داراى آسمانهاى متعدد «خلق السموت»
۴- آفرینش حق مدار آسمانها و زمین، گواه وحدانیت خدا و نبود شریک براى او «أن أنذروا أنه لا إله إلاّ أنا فاتقون . خلق السموت و الأرض بالحق تعلى عمّا یشرکون»
جمله «خلق السماوات و الأرض» به منزله تعلیل براى مضمون «لا إله إلاّ أنا» در آیه قبل است.
۵- خداوند، برتر و فراتر از آن است که بتوان براى او شریکى در آفرینش تصور کرد. «خلق السموت و الأرض بالحق تعلى عمّا یشرکون»
۶- قرار دادن هرگونه شریک براى خداوند، نشانه تصور ناصحیح و غیر واقعى از اوست. «تعلى عمّا یشرکون»
۷- آفرینش آسمانها و زمین (جهان هستى) دلیلى بر قدرت خداوند بر محقق ساختن وعده هایش «أتى أمر الله ... خلق السموت و الأرض بالحق تعلى عمّا یشرکون»
جمله «خلق السماوات ...» مى تواند به منزله تعلیلى براى روشن نمودن قدرت خداوند بر محقق ساختن وعده هایش باشد.
۸- مشرکان صدراسلام، خداوند را خالق آسمانها و زمین مى دانستند. «أتى أمر الله ... سبحنه و تعلى عمّا یشرکون ... خلق السموت و الأرض بالحق تعلى عمّا یشرکون»
«تعالى عمّا یشرکون» مربوط به «بالحق» است و نه «خلق السماوات و ...» بنابراین، از آیه استفاده مى شود که مشرکان درباره اصل خلقت عالم حرفى نداشته اند، بلکه درباره حقانیت و پوچى آن توهماتى داشته اند.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳–۷ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بینش غلط درباره خدااتقان آفرینشحقانیت آفرینشعقیده به شرکعقیده به خالقیت خداعقیده مشرکان صدراسلامعلو خداخلقت آفرینشنظم آفرینشخلقت آسمان هاخالق آفرینشخالق آسمان هاتوحید در خالقیتهدفداری آفرینشخلقت زمینخالق زمیندلایل قدرت خداحتمیت وعده های خدادلایل توحیدتوحید افعالیتعدد آسمان هاآیات آفاقیخالقیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۱)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۶ آیه
- افرینش اسمانها بر اساس حق+۱۳ آیه
- خدا، پدید اورنده اسمانها+۱۶ آیه
- افرینش اسمانها هدفدار و دور از هرگونه پوچی و بیهودگی+۱۲ آیه
- افرینش اسمانها، ایه خدا+۵ آیه
- افرینش زمین، از ایات خدا+۱۰ آیه
- احتجاج خداوند با مشرکان، برای اثبات تحقّق وعده قیامت و عذاب، به خالقیّتِ هستی از سوی خود و در اختیار قرار دادن امکانات ان برای انسان+۱ آیه
- تنزیه خداوند، از اتّخاذ شریک برای خود+۵ آیه
- انحصار خالقیّت اسمانها و زمین، در خدای یگانه+۲ آیه
- افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت+۶ آیه
- خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان
- خلقت جهان افرینش، براساس حق، به فرمان خداوند+۱۲ آیه
- خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۱۴ آیه
- افرینش اسمانها، بر اساس حق+۷ آیه
- زمین، افریده شده خداوند، بر اساس حق+۷ آیه
- خداوند، حقیقتی بلندمرتبه و بزرگتر از حدّ وصف+۴ آیه
- افرینش زمین، بر اساس حق+۱۴ آیه
- خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۱۷ آیه
- افرینش زمین، هدفدار و به دور از هر گونه پوچی و بیهودگی+۱۳ آیه
- تنزیه خدا، از اتّخاذ شریک برای خود+۵ آیه
- وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۳ آیه