اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ عَلَي اللّه‌ِ قَصدُ السَّبِيل‌ِ وَ مِنها جائِرٌ وَ لَو شاءَ لَهَداکُم أَجمَعِين‌َ «9»
و بر خداوند بمقتضاي حکمت و عدلش لازم است بيان راهنمايي و از اينکه راه اعوجاج هست و اگر خداوند بخواهد هر آينه هدايت ميفرمايد شما را بالتمام وَ عَلَي اللّه‌ِ قَصدُ السَّبِيل‌ِ نظر به اينکه اصل خلقت بشر براي عبادت و تحصيل کمال و نيل بسعادت و فيوضات الهيست.
ما خَلَقت‌ُ الجِن‌َّ وَ الإِنس‌َ إِلّا لِيَعبُدُون‌ِ ذاريات آيه 5.
و البته عبادت و نيل بسعادت و تحصيل کمال موقوف بر دانستن اينکه راه است لذا خداوند عقل را عنايت فرموده مميّز حسن و قبح و خير و شر و نفع و ضرر و سعادت و شقاوت باشد و انبياء و کتب و احکام و دستورات فرستاد و اينست مراد قصد سبيل يعني بيان و موعظه و ارشاد نمايد که بنده‌گان قصد آن راه کنند و نائل شوند.
جلد 12 - صفحه 88
وَ مِنها جائِرٌ يعني بعضي راه‌هايي هست که مانع از راه سعادت است که تعبير بسبل شيطاني مي‌کنند بر خلاف صراط مستقيم وَ لَو شاءَ لَهَداکُم أَجمَعِين‌َ به اينکه جلوگيري کند از سبل شيطاني و مردم را خواهي نخواهي در صراط مستقيم سير دهد لکن اينکه بر خلاف حکمت است، زيرا بايد باختيار سير کرد تا بسعادت نائل شد.
و اينکه دو مقدمه لازم دارد يکي دانستن راه و ديگري سير در آن که تعبير ببال علم و بال عمل مي‌کنند بدون بال يا بيک بال پرواز نميتوان کرد، لذا در خبر است گه افراد انسان چهار دسته هستند عالم عامل جاهل تارک عالم تارک جاهل عامل سه دسته اخير اهل نار و دسته اول اهل نجات و اسباب اينکه دو بال را خداوند در دسترس بندگان قرار داده تشريعا و تکوينا و در تحت اختيار آنها گذارده.
اما علم در قلوب علماء دين و کليد آن سؤال است بايد رفت و پرسيد، و فهميد.
و اما عمل قواي انساني که بتواند انجام تکليف کند، خلاصه مطلب دو قسم هدايت داريم: ارائه طريق نسبت بجميع افراد علي السواء است و ايصال به مطلوب خاصه کساني که سير در اينکه طريق کنند و هدايت در اينکه آيه ثانيست.