آیه ۹ سوره نحل

سوره نحل(النحل)، آیه ۹ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۸

وَ عَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ وَ مِنْهَا جَائِرٌ وَ لَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ

و بر خداست که راه راست را (به بندگان) نشان دهد؛ امّا بعضی از راه‌ها بیراهه است! و اگر خدا بخواهد، همه شما را (به اجبار) هدایت می‌کند (؛ ولی اجبار سودی ندارد).

معنی کلمات و عبارات
«قَصْدُ»: مصدر است و به معنی اسم فاعل، یعنی قاصد است که به معنی راست و مستقیم می‌باشد. اضافه صفت به موصوف است. «عَلَی اللهِ قَصْدُ السَّبِیلِ»: هدایت به راه راست در دست خدا است. هدایت به راه راست بر خدا لازم است (نگا: لیل / ). بیان راه درست و جداسازی آن از راه نادرست بر خدا واجب و لازم است. بدین منظور است که پیغمبران را فرستاده است و ادلّه راهیابی را در کتاب بازِ هستی به جهانیان نموده است (نگا: انعام / . «مِنْهَا»: ضمیر (ها) به (سبیل) باز می‌گردد که مؤنّث مجازی است. «جَآئِرٌ»: کج. نادرست.
نزول
نکات آیه
۱- خداوند، هدایت کردن مردم به راه راست و درست را بر خود لازم کرده است. «و على الله قصد السبیل» «على الله» خبر مقدم و «قصد السبیل» مبتداى مؤخر است که در آن صفت «قصد» به موصوف خود «سبیل» اضافه شده است و «القصد» به معناى «استقامة الطریق» است. بنابراین «قصد السبیل» به معناى راه راست و درستى است که سالک را به مقصد مى رساند. ۲- تنها خداوند توان و شایستگى ارائه راه هدایت واقعى و مسیر صحیح زندگى را دارد. «و على الله قصد السبیل» «على الله» متعلق به «یکون» بوده و خبر براى «قصد السبیل» است و باید پس از آن واقع شود و مقدم شدنش، بر حصر دلالت دارد. حصر وصف یا حکمى در خداوند، نشانه عدم قدرت یا عدم شایستگى دیگران براى تحقق دادن به آن است. ۳- راههاى انحرافى و بیراهه هاى بسیارى، فراروى انسانها وجود دارد. «و على الله قصد السبیل و منها جائر» ۴- نیازمندیهاى مادى، جسمانى، معنوى و فکرى انسانها از سوى خداوند تأمین شده است. «و الأنعم خلقها لکم ... و على الله قصد السبیل» آیات سابق مى تواند نیازمندیهاى جسمى انسان را در نظر داشته باشد و مراد از «قصد السبیل» در این آیه نیز مى تواند نیازمندیهاى معنوى انسان باشد. ۵- برآوردن نیازهاى معنوى و روحى بشر همراه با تأمین نیازهاى مادى وى، از نعمتها و الطاف الهى بر انسان است. «و الأنعم خلقها لکم ... و على الله قصد السبیل» از قرار گرفتن آیه فوق، در سیاق آیاتى که در مقام بیان نعمتها و امتنان الهى بر انسان است، نکته یاد شده استفاده مى شود. ۶- تنها راه صحیح هدایت، از ناحیه خداوند ایجاد شده و مسیرهاى ضلالت، همه بیراهه است. «و على الله قصد السبیل و منها جائر» از اینکه خداوند «قصد السبیل» را به خود نسبت داده و راه منحرف را به خود نسبت نداده است و با توجه به اینکه خداوند خالق همه چیز است، معلوم مى شود که راه منحرف چیزى نیست جز نپیمودن راه حق. ۷- اگر مشیت و خواست خدا بر هدایت همه انسانها تعلق مى گرفت، هدایت آنان تخلف ناپذیر بود. «و لو شاء لهدیکم أجمعین» ۸- انسان در پذیرش مسیر زندگى آزاد است و خواست خداوند بر هدایت جبرى او تعلق نگرفته است. «و لو شاء لهدیکم أجمعین»
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲)
  • ازاد و مختار بودن انسان، در انتخاب راه درست+۸ آیه
  • التزام خداوند به بیان صراط مستقیم و راه میانه
  • خداوند، برطرفکننده همه نیازهای مادّی انسان در طبیعت
  • جبری نبودن هدایت و ضلالت انسانها، مقتضای مشیّت الهی+۵ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان
  • انسانها، مختار در انتخاب راه هدایت و یا ضلالت+۶ آیه
  • راههای متعدد ضلالت، در برابر صراط مستقیم+۱ آیه
  • تعلّق مشیّت خداوند، به هدایت اختیاری انسانها+۳ آیه
  • امکان هدایت همه انسانها، در صورت تعلّق مشیّت خدا بر ان+۳ آیه
  • مختار بودن انسانها، در انتخاب راه هدایت یا گمراهی+۱۰ آیه
  • تنها خداوند، قادر بر ارایه راه هدایت واقعی و مسیر صحیح زندگی
  • خداوند، هدایتگر انسان به صراط مستقیم، بر اساس مشیت خود
واژه‌ها