اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الَّذِين‌َ يَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ لا يَخلُقُون‌َ شَيئاً وَ هُم يُخلَقُون‌َ «20»
و کساني را که مشرکين ميخوانند از غير خدا از بتها و معبودات آنها قدرت ندارند خلق کنند چيزي را و حال آنکه خود آنها مخلوق شده‌اند.
مسئله خلقت از خصائص پروردگار است و احدي شرکت در آن ندارد لکن بسياري از طبقات در اينکه موضوع در ضلالت افتادند طبيعيها هستند بطبيعت ميدانند حتي گفتند وَ ما يُهلِکُنا إِلَّا الدَّهرُ جاثيه آيه 23 حکماء قائل بعقول طوليه و عرضيه شدند و از خدا فقط عقل اول صادر شده بقاعده الواحد لا يصدر عنه الّا الواحد و لا يصدر الواحد الا عن الواحد بتوهم اينکه علت و معلول تصور کردند و غافل از اينکه قاعده در علة موجبه تمام است.
لکن در فاعل مختار که انشاء فعل و ان لم يشأ لم يفعل و فعل و ترک مساويست که معناي قدرت است، و بسيار هستند بشمس يا ملائکه يا کرات علويه ميدانند، مجوس قائل بيزدان و اهرمن شدند خالق خيرات و شرور، و نصاري قائل بتثليث، و يهود قائل شدند که خداوند در شش روز آسمانها و زمين را خلق کرد از يکشنبه تا جمعه و شنبه تعطيل کرد و کنار رفت و خلقت اشياء مستند بهمين آسمان و زمين مثل ساعتي که کوک کند و کنار رود و ساعت بکار افتد و لکن تمام اينها از عالم عقول و مجردات تا مادة المواد اجسام مخلوق باري هستند و قدرت بر ايجاد ذره
جلد 12 - صفحه 99
ندارند، لذا ميفرمايد:
و الّذين مفعول يَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ است و شامل تمام مذکورات ميشود چه رسد بجمادات که حس و حرکت ندارند مثل اصنام مشرکين لا يَخلُقُون‌َ شَيئاً بل لا يقدرون علي ذلک و کلمه شيئا نکره در سياق نفي افاده عموم ميکند کلما يصدق عليه شي‌ء فقط افعال اختياريه عباد آنهم قوه و قدرت و اختيار آنها در تحت مشيّت او است وَ هُم يُخلَقُون‌َ آنهم چه مخلوقي که بفرمايد:
أَ لَهُم أَرجُل‌ٌ يَمشُون‌َ بِها أَم لَهُم أَيدٍ يَبطِشُون‌َ بِها أَم لَهُم أَعيُن‌ٌ يُبصِرُون‌َ بِها أَم لَهُم آذان‌ٌ يَسمَعُون‌َ بِها اعراف آيه 197.