اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ تَتَوَفّاهُم‌ُ المَلائِکَةُ ظالِمِي أَنفُسِهِم فَأَلقَوُا السَّلَم‌َ ما کُنّا نَعمَل‌ُ مِن سُوءٍ بَلي إِن‌َّ اللّه‌َ عَلِيم‌ٌ بِما کُنتُم تَعمَلُون‌َ «28»
کساني را که ملائکه قبض روح آنها را ميکنند در حالي که ظلم کردند بنفوس خود پس خود را تسليم و منقاد کردند که ما نبوديم که مرتکب عمل زشتي باشيم بلي بوديد که مرتکب ميشديد محققا خداوند عالم است بآنچه بوديد عمل ميکرديد الَّذِين‌َ تَتَوَفّاهُم‌ُ المَلائِکَةُ توفي بمعني اخذ بقوت است، چنانچه در حق عيسي عليه السّلام ميفرمايد: إِذ قال‌َ اللّه‌ُ يا عِيسي إِنِّي مُتَوَفِّيک‌َ وَ رافِعُک‌َ إِلَي‌َّ الاية آل عمران آيه 48.
و از همين بابست توفي دين و اغلب در آيات اطلاق بر قبض روح شده اينهم تارة نسبت بخدا داده شده اللّه‌ُ يَتَوَفَّي الأَنفُس‌َ حِين‌َ مَوتِها زمر آيه 43 و تارة نسبت بملک الموت داده شده قُل يَتَوَفّاکُم مَلَک‌ُ المَوت‌ِ الَّذِي وُکِّل‌َ بِکُم سجده آيه 11 و تارة نسبت بملائکه همين آيه شريفه و تمام درست است چون ملائکه اعوان ملک الموت هستند و تحت امر آن و ملک الموت هم تحت امر الهي است، لذا تعبير بوکل بکم کرده و موکل خداوند است و مراد از توفي و اخذ و قبض اخذ روح انسانيست که مجرد است و قابل بقاء است و پس از قطع علاقه از اينکه بدن عنصري تعلق ميگيرد بقالب مثالي و بدن برزخي و مثل افلاطوني تا روز قيامت که تعلق بگيرد بهمين بدن عنصري و مبعوث شود و اما روح حيواني يک بخاريست و وقتي که تمام شد
جلد 12 - صفحه 111
فاني ميشود، بلکه بنا بر کم منفصل آن بآن فاني ميشود و موجود ميشود مثل زمان و حرکت و سير ظالمي انفسهم خبر الّذين و ظلم بغير هم ظلم بنفس است و ظلم در دين هم ظلم بنفس است، پس شامل شرک و کفر و ضلالت و فسق و فجور ميشود فَأَلقَوُا السَّلَم‌َ القاء سلّم اظهار تسليم است که مدعي ميشوند که ما تسليم اوامر الهي بوديم و قدمي بر مخالفت بر نداشتيم ما کُنّا نَعمَل‌ُ مِن سُوءٍ هيچگونه سويي از ما سر نزده و عمل زشتي نکرده‌ايم (بلي) کلمه بلي نفي ما قبل ميکند بخلاف نعم که اثبات ما قبل ميکند وَ إِذ أَخَذَ رَبُّک‌َ مِن بَنِي آدَم‌َ مِن ظُهُورِهِم ذُرِّيَّتَهُم وَ أَشهَدَهُم عَلي أَنفُسِهِم أَ لَست‌ُ بِرَبِّکُم قالُوا بَلي اعراف آيه 171 أَ إِن‌َّ لَنا لَأَجراً إِن کُنّا نَحن‌ُ الغالِبِين‌َ شعرا آيه 41 إِن‌َّ اللّه‌َ عَلِيم‌ٌ بِما کُنتُم تَعمَلُون‌َ بعد از علم الهي و نامه اعمال و شهادت ملائکه حفظه و جوارح و رؤيت رسول و مؤمنين جاي انکار نيست.
وَ قُل‌ِ اعمَلُوا فَسَيَرَي اللّه‌ُ عَمَلَکُم وَ رَسُولُه‌ُ وَ المُؤمِنُون‌َ توبه آيه 105.