تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) وَ قالَ اللَّهُ لا تَتَّخِذُوا إِلهَيْنِ اثْنَيْنِ إِنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ (51) وَ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لَهُ الدِّينُ واصِباً أَ فَغَيْرَ اللَّهِ تَتَّقُونَ (52) وَ ما بِکُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ثُمَّ إِذا مَسَّکُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْئَرُونَ (53) ثُمَّ إِذا کَشَفَ الضُّرَّ عَنْکُمْ إِذا فَرِيقٌ مِنْکُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِکُونَ (54) لِيَکْفُرُوا بِما آتَيْناهُمْ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (55) ترجمه‌ - و گفت خدا نگيريد دو تا را دو خدا جز اين نيست که او خدائى است يکتا پس از من بترسيد و مر او را است آنچه در آسمانها و زمين است و مر او را است طاعت که واجب است آيا پس از غير خدا ميترسيد و آنچه با شما است از نعمتى پس از خدا است پس چون برسد شما را آسيبى پس بسوى او استغاثه ميکنيد پس چون رفع کند از شما آسيب را آنگاه پاره‌اى از شما بپروردگارشان شرک مى‌آورند تا کفران ورزند بآنچه داديمشان پس برخوردار شويد پس زود باشد که بدانيد. تفسير ظاهرا اثنين تأکيد الهين است چنانچه واحد تأکيد اله است و براى اشاره به تنافى معبود بودن با دو تا بودن و دفع توهم اراده اثبات معبوديّت خدا نه وحدانيّت او ذکر شده يعنى شريک قرار ندهيد با خدا غير او را در عبادت چون غير او مستحقّ پرستش نيست و او است خداى يکتا و غير او خدائى نيست و در نتيجه‌ جلد 3 صفحه 292 ثابت ميشود که بايد از او ترسيد نه از غير او چون هر قدرت و قوّت و قهّاريّتى در برابر اراده اومندکّ است و بعضى گفته‌اند مراد آنستکه دو فرد را دو معبود قرار ندهيد يعنى غير خدا را با خدا شريک در عبادت نکنيد و بنابراين اثنين مفعول اوّل لا تتّخذوا است که مؤخر شده و الهين مفعول دوّم است که مقدم گشته است و حقير ترجمه را براى سهولت بيان مبنى بر اين معنى نمودم ولى خلاف ظاهر است اگر چه حاصل هر دو معنى يکى است و آنچه در آسمانها و زمين است و خود آنها مخلوق و مملوک حقّند بملکيت حقّه حقيقيه حدوثا و بقاء و اطاعت او واجب است عقلا و نقلا و بعضى واصبا را بمعناى خالصا و بعضى بمعناى دائما گرفته‌اند ولى عياشى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که فرمود يعنى واجب است و اين معنى اظهر است و نبايد از غير خدا بترسيد چون استفهام براى انکار و توبيخ است يعنى از بتها نبايد ترسيد چون عاجزند بلکه بايد از خدا ترسيد که قادر است و آنچه با انسان و در وجود بشر موجود است از نعمت صحت و سلامت و عافيت و وسعت و قدرت و غيرها همه از جانب خدا است ولى انسان نوعا غافل و حقّ ناشناس است لذا وقتى آسيب و بلا و محنت و مشقّتى باو برسد با صداى بلند مشغول بتضرّع و زارى و دعاء و استغاثه بدرگاه قاضى الحاجات ميشود بدون توجّه بغير او و چون خداوند رفع فرمود آن بلاء و محنت و سختى را يک دسته از مردم نادان براى خدا شريک قرار ميدهند و بجاى عبادت خدا عبادت بت ميکنند و بدتر از همه آنکه مشرک ميشوند بعد از آنکه خداوند نعمت خود را بآنها بر گرداند و بلاء و محنت را رفع فرمود براى آنکه کفران نعمت خدا را نموده باشند و اين خيلى عجيب و کاشف از خبث نفس است که غرض از شرک فقط کفران نعمت باشد و بنابراين لام در ليکفروا براى تعليل است و بعضى لام را براى امر بر وجه تهديد گرفته‌اند يعنى بايد کفران نعمت کنند تا بپاداش عمل خود برسند و در هر حال امر اخير براى تهديد و وعيد است يعنى فعلا بهره‌مند شويد از متاع موقت دنيا و بعد از اين ميدانيد چه خطاء بزرگى از شما سرزده و بچه عذاب اليمى گرفتار خواهيد شد و بنظر حقير لام در ليکفروا براى بيان غايت فعل است يعنى نتيجه شرک آنها کفران نعمت است و ثمر ديگرى براى آنها ندارد و اللّه اعلم از امام صادق عليه السّلام روايت شده است که کسيکه نداند نعمت خدا را جز در طعام‌ جلد 3 صفحه 293 يا لباس خود ناقص شده است عمل او و نزديک شده است عذاب او ..