تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ يَجْعَلُونَ لِما لا يَعْلَمُونَ نَصِيباً مِمَّا رَزَقْناهُمْ تَاللَّهِ لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا کُنْتُمْ تَفْتَرُونَ (56) وَ يَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَناتِ سُبْحانَهُ وَ لَهُمْ ما يَشْتَهُونَ (57) وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثى ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ کَظِيمٌ (58) يَتَوارى مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ ما بُشِّرَ بِهِ أَ يُمْسِکُهُ عَلى هُونٍ أَمْ يَدُسُّهُ فِي التُّرابِ أَلا ساءَ ما يَحْکُمُونَ (59) لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ وَ لِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلى وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ (60)
ترجمه
و قرار ميدهند براى چيزيکه نميدانند بهره‌اى از آنچه روزى داديمشان سوگند بخدا هر آينه پرسيده ميشويد از آنچه بوديد که افتراء ميزديد
و قرار ميدهند براى خدا دختران را منزّه است او و براى خودشان چيزيرا که مايل بآنند
و چون مژده داده شود يکى از آنها بدختر ميگردد رويش سياه با آنکه او باشد خشمناک
پنهان شود از خويشان از بدى آنچه مژده داده شد بآن که آيا نگهدارد او را بخوارى يا پنهان کند او را در خاک آگاه باشيد بد است آنچه حکم ميکنند
از براى آنانکه نميگروند بآخرت صفت بد است و از براى خدا است صفت برتر و او است قادر درست کردار.
تفسير
قمّى ره فرموده که مشرکين عرب قرار ميدادند از براى بتهاى خودشان سهمى در زرع و شتر و گوسفند خودشان و قريش ميگفتند ملائکه دختران خدايند چنانچه در سوره انعام و غيره ذکر شد و بنابراين خداوند ملامت فرموده است آنها را باين بيان که قرار ميدهند براى بتهائى که علم و شعور ندارند در صورتى که ضمير جمع در لا يعلمون راجع بمعناى ما باشد بملاحظه آنکه مراد ذوى العقولند در اعتقاد اهل شرک با آنکه غير ذوى العقولند در واقع يا براى بتهائى که علم ندارند اهل شرک بحال و اوصاف آنها در صورتى که ضمير در لا يعلمون راجع بخود اهل شرک باشد که اظهر است و احتياج بتوجيه ندارد مگر حذف مفعول که فضله است يعنى قرار ميدهند براى بتهائى که نميدانند شافع و نافع و مضر بودن آنها را نصيب و بهره‌اى از ارزاق ما پس روى خطاب را متوجّه بآنها نمود براى مزيد تهديد و و عيد و ميفرمايد قسم بذات خدا مسئول خواهيد شد در مقابل افترائات خودتان که ميگوئيد آنها خدا و مستحق عبادت و پرستش و ستايشند و آنها شفعاء و خصماء مايند و ما بايد در اموال خودمان سهمى براى آنها قرار دهيم و قرار ميدهند براى خدا دختران را با آنکه خدا منزه است از والد و ولد و همسر و همتا و تمام لوازم
جلد 3 صفحه 294
جسمانى و براى خودشان پسران را که مطلوب و مرغوب است نزد آنها و بآن اشتها و ميل دارند و بقدرى از دختر متنفّرند که چون بيکى از آنها بشارت داده شود که خدا دخترى بتو داده از اندوه و خجلت رويش سياه ميشود با آنکه پر است از خشم بطوريکه نتواند با کسى سخن بگويد و خود را پنهان کند از کسانش از براى پيش آمد بدى که باو روى آورده و متحيّر و متفکّر ميشود در امر خود که آيا او را نگهدارد و تن بذلّت و خوارى خود در دهد يا آنکه او را زنده بگور کند و بپوشاند از انظار تا از اهانت بيرون آيد حال ملاحظه کنيد چه توهمات و احکام بدى کردند که دخترى را که اين اندازه از آن برى بودند و بد ميدانستند براى خدا اثبات نمودند و پسرى را که مايل بآن بودند و خوب ميدانستند براى خودشان با آنکه دختر مانند پسر نعمت خدا است رزقش با او است و موجب سر گرمى و دلخوشى و استيناس است نبايد او را بدو موجب وهن و خوارى دانست و نبايد از بشارت ولادتش غمناک و خشمگين شد و نبايد در امرش متحير و متفکر گشت اينها همه کفران نعمت خدا و احکام مذمومه رکيکه و توهمات باطله فاسده است از براى کسانيکه ايمان بآخرت ندارند اين عقائد و صفات ناپسنديده است که بصراحت و اشارت ذکر شد از قبيل احتياج و خوف فقر و دلخوشى و غرور به پسر و ناخوشى و کراهت از دختر و غير اينها و از براى خدا است امثال و اوصاف الهيه که برتر و بالاتر از تمام صفات حسنه است و از آن جمله است غنى و بى‌نيازى از ولد و شريک و همسر و همتا و منزّه بودن از صفات خلق و تفرّد بکمال عزّت و قدرت و علم و حکمت تعالى شأنه و عظم برهانه.