اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِالأُنثي ظَل‌َّ وَجهُه‌ُ مُسوَدًّا وَ هُوَ کَظِيم‌ٌ (58) يَتَواري مِن‌َ القَوم‌ِ مِن سُوءِ ما بُشِّرَ بِه‌ِ أَ يُمسِکُه‌ُ عَلي هُون‌ٍ أَم يَدُسُّه‌ُ فِي التُّراب‌ِ أَلا ساءَ ما يَحکُمُون‌َ (59)
و زماني که بشارت داده شد احدي از اينکه مشرکين را بزن يعني دختر پيدا کرده‌اي تاريک ميشود صورت او بطرف سياهي و او در شدت غيظ و غضب ميشود و از قوم خود پنهان ميشود بواسطه اينکه بشارت سويي که باو داده شد خود را از آنها مخفي ميکند يا آن را نگاه ميدارد بخفت و خواري يا زير خاک ميکند او را بواسطه اينکه بشارت بدي که باو داده شده آگاه باشند بسيار بد است آنچه اينها حکم ميکنند (اشکال) انثي مؤنث است و تمام ضمائر در به و يمسکه و يدسه مذکر (جواب) مرجع ضمائر ما است در ما بشر و او مذکر است و لو مقصود از ما انثي است (تنبيه) سرّ اينکه مشرکين از دختر بسيار مشمئز ميشدند چند چيز است.
1- آنکه بايد متکفّل روزي آنها باشند و اينکه بسيار براي آنها مشکل بود لذا در قرآن ميفرمايد:
وَ لا تَقتُلُوا أَولادَکُم مِن إِملاق‌ٍ نَحن‌ُ نَرزُقُکُم وَ إِيّاهُم انعام آيه 151.
2- عصبيّت و کبر و نخوت زير بار اينکه نميرفتند کسي دختر آنها بگيرد و با او جماع کند يا خواهر آنها و اينکه نخوت هنوز در عرب باقيست.
3- اينکه چون در جاهليت دائما بين قبائل عرب جنگ و خونريزي بود اولاد ذکور ميخواستند شجاع و دلير باشد و اينکه از عهده نساء خارج بود.
جلد 12 - صفحه 143
4- اينکه زنها در تحت فشار مردان بودند و آنها بر زنها کمال سلطنت و قهرماني داشتند و زير بار نميرفتند کسي بر دختر آنها يا خواهر آنها اينکه نحو سلطنت داشته باشد.
5- اگر کسي دختر آنها را ميگرفت توقعات زيادي داشت و منّتهاي زيادي بر سر آنها ميگذاشت و اينکه بر آنها ناگوار بود و تمام اينکه موهومات را دين اسلام برداشت حتي اينها ارث براي دختر قائل نبودند از اينکه جهت ميفرمايد:
وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِالأُنثي ظَل‌َّ وَجهُه‌ُ مُسوَدًّا صورت آنها سياه ميشود از شدت خجلت و غيظ و غضب وَ هُوَ کَظِيم‌ٌ خود را ميخورد و تاب تحمل نداشت يَتَواري مِن‌َ القَوم‌ِ مخفي ميشد از قوم که او را توبيخ و سرزنش ميکردند که دختر پيدا کرده مِن سُوءِ ما بُشِّرَ بِه‌ِ و اينکه بشارت بسيار در نظر آنها بد بود أَ يُمسِکُه‌ُ عَلي هُون‌ٍ يا اينکه آنها را نگاه ميداشتند با کمال بي‌ميلي و بي‌رغبتي و خفت و ذلت و سستي أَم يَدُسُّه‌ُ فِي التُّراب‌ِ زنده زير خاک ميکردند قساوت قلب آنها چنان بود که ابدا متأثر نميشدند هر چه آن دختر گريه و ناله و التماس کند آيا ظلمي بالاتر از اينکه است که شخص با اولاد خود چنين کند أَلا ساءَ ما يَحکُمُون‌َ.