تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِنَّ لَکُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيکُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ لَبَناً خالِصاً سائِغاً لِلشَّارِبِينَ (66)
چون مقصود اعظم از قرآن عظيم، تقرير اصول اربعه، الهيات و نبوات و معاد و احکام، و اهم آنها الهيات است، لذا هر زمانى که ممتد شود کلام در فصلى از فصول، در وعيد کفار عود فرمايد به اثبات الهيات؛ از جمله در اين چند آيه ابتدا استدلال به عجائب احوال نبات و بعد نوع دوم غرائب حيوان را بيان مى‌فرمايد:
وَ إِنَّ لَکُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً: و بدرستى که براى شما در اين چهارپايان عبرتى هست از شتر و گاو و گوسفند که تأمل کنيد در فوائد آنها تا موجب زيادتى بصيرت و مزيد امتنان و تشکر نسبت به ذات احديت گردد. نُسْقِيکُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ: مى‌آشامانيم شما را از آنچه در شکم آنها است. مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ: از ميان سرگين و خون. لَبَناً خالِصاً: شيرى خالص. سائِغاً لِلشَّارِبِينَ:
گوارنده خورندگان، نه بوى سرگين دارد، نه رنگ خون.
جلد 7 - صفحه 234
ابن عباس گويد «1»: چون چهار پا علف خورد و هضم شود، سرگين در زير و خون در بالا، و شير صاف لطيف گوارا از ميان دو شى‌ء کريه و کثيف، حق تعالى ايجاد فرمايد.
در کافى- حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: هيچکس نيست که به آشاميدن شير گلوگير شود، زيرا حق تعالى فرموده (لَبَناً خالِصاً سائِغاً لِلشَّارِبِينَ). «2» پس مدبر حقيقى جگر را بر هر سه مسلط فرموده که تقسيم نمايد: خون را به رگها فرستد، شير را به پستان، و سرگين را در کرش رها کند.
تبصره: ديده بصيرت بگشا و اندکى در اين مايع سفيد رقيق شير تأمل نما، تدبير خداوند حکيم را تماشا کن، که خون را از لطيف اجزاء غذا آفريند، و شير را از بعض اجزاء خون، و مرکب از سه جزء با سه طبع متضاده: 1- چربى حار و رطب. 2- آب- بارد و رطب. 3- ماده پنيرى- بارد و يابس. اين طبايع مختلفه از تغذيه گياه حاصل که منقلب شود از صفتى به صفتى و از حالى به حالى بدون مناسبت و مشاکلتى ميان آنها، زهى حکمت بالغه سبحانى که تمام ذرات عالم علوى و سفلى به کمال قدرت و نهايت حکمت خداوندى شهادت دهد. و ايضا- بيانى است براى منکرين بعث بدين تقرير: ذاتى که قادر باشد بر بيرون آوردن شير از ميان سرگين و خون بدون امتزاج به هم، البته قدرت دارد بر بيرون آوردن مردگان از قبرها در قيامت بدون اختلاط بعضى بر بعضى.