تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْکَ الْبَلاغُ الْمُبِينُ (82) يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنْکِرُونَها وَ أَکْثَرُهُمُ الْکافِرُونَ (83) وَ يَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً ثُمَّ لا يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ کَفَرُوا وَ لا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ (84) وَ إِذا رَأَى الَّذِينَ ظَلَمُوا الْعَذابَ فَلا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ (85)
ترجمه
پس اگر رو گردانند پس جز اين نيست که بر تو است رسانيدن آشکار
ميشناسند نعمت خدا را پس انکار ميکنند آنرا و بيشتر آنها ناسپاسانند
و روز که برانگيزيم از هر جماعتى گواهى را پس اذن داده نشود براى کسانيکه کافر شدند و نه آنها طلب خوشنودى کرده شوند
و چون به بينند آنانکه ستم کردند عذاب را پس سبک کرده نشود از آنها و نه آنها مهلت داده شوند.
تفسير
- پس از اقامه حجّت بر وجوب شکر نعمت و تسليم و انقياد در برابر اوامر حضرت احديّت باز اگر اهل عناد و لجاج اعراض و استنکاف از قبول نمودند باکى نيست پيغمبر اکرم بوظيفه خود عمل نموده معذور است و بيشتر آنها معاقب چون نعمت خدا را شناختند و منکر شدند بکفران و کفر باطنى و البتّه اعظم نعم الهى ولايت ائمه اطهار است چنانچه قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که ما و اللّه نعمت خدائيم که انعام فرموده است آنرا بر بندگان و بسبب ما فائز بنعمت شد هر کس فائز شد و در کافى از آنحضرت نقل نموده که چون آيه انّما وليّکم اللّه نازل شد چند نفر از اصحاب پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در مسجد مدينه جمع شدند و با يکديگر گفتند اگر ما باين آيه ايمان بياوريم ذليل ميشويم و على بن أبي طالب بر ما مسلّط خواهد شد و اگر ايمان نياوريم بتمام آيات کافر خواهيم شد و ما ميدانيم که پيغمبر صادق است در آنچه ميگويد ولى دوست نداريم او را و از على اطاعت نميکنيم پس اين آيه نازل شد که مراد از آن نعمت ولايت على عليه السّلام است و در روايت
جلد 3 صفحه 307
عيّاشى از امام کاظم عليه السّلام اشاره باين معنى شده است و اينکه نسبت کفر باکثر داده شده گفته‌اند براى آنستکه بيشتر اعراض کنندگان معرفت به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و امام عليه السّلام و سائر نعم الهى پيدا کردند و منکر شدند و کفران نمودند ولى بعضى براى قصور ادراک معرفت پيدا نکردند و معذور بودند و اطلاق کفران و کفر در مورد آنها روا نيست و بنابراين ضمير هم راجع باعراض کنندگان است با آنکه نسبت معرفت و انکار بتمام آنها در کلام الهى داده شده چنانچه ظاهر است و بنظر حقير براى آنستکه بيشتر کسانيکه معرفت پيدا کردند و منکر شدند در ظلم و تعدّى و آزار خاندان نبوّت کوتاهى ننمودند و حقيقت کفران نعمت و کمال کفر در اين دسته ظهور و بروز پيدا کرد لذا از آنها بجمع معرّف تعبير شده است و بنابراين ضمير هم بظاهر خود باقى و موصوف بمعرفت و انکار تمام اعراض کنندگانند و حقيقت کفران و کمال کفر مخصوص بغاصبين حقّ و ستمکاران بآل محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است و ياد کن اى پيغمبر روز قيامت را که برانگيزيم از هر امّت و جماعت از امم سابقه و جماعات لاحقه گواهى را که آن پيغمبر وقت و امام زمان است براى گواهى دادن بر اعمال آنها از کفر و ايمان و اطاعت و عصيان براى اتمام حجّت و مزيد عزّت اهل ايمان و فضيحت اهل طغيان چنانچه در مجمع و قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که براى هر زمان و امّتى امامى است که مبعوث ميشوند اهل آن زمان و آن امّت با امام خودشان پس مأذون نميشوند کفّار در عذر خواهى از گناه چون عذرى ندارند و آنجا جاى ذکر باطل نيست و بآنها گفته نميشود خدا را از خودتان راضى و خوشنود نمائيد چون آنجا جاى تکليف نيست و صيغه يستعتبون مشتقّ از عتبى بمعناى رضا است و چون عذاب الهى را مشاهده نمودند تخفيف و مهلتى براى آنها نيست بايد دائما بسوزند و بسازند و ندامت و پشيمانى و توبه و انابه براى آنها ثمرى ندارد.
جلد 3 صفحه 308