تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَکُوا شُرَکاءَهُمْ قالُوا رَبَّنا هؤُلاءِ شُرَکاؤُنَا الَّذِينَ کُنَّا نَدْعُوا مِنْ دُونِکَ فَأَلْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ إِنَّکُمْ لَکاذِبُونَ (86)
بعد از آن حال مشرکين را در قيامت اخبار فرمايد:
وَ إِذا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَکُوا: و چون ببينند آنان که شرک آوردند به خداى تعالى. شُرَکاءَهُمْ: شريکان خود را روز قيامت، يعنى اصنامى که آنها را شريک حق مى‌دانستند، يا شياطين جن و انس که شريک ايشان شده در کفر، و آنها را به کفر داشته‌اند. قالُوا رَبَّنا: گويند مشرکين اى پروردگار ما: هؤُلاءِ شُرَکاؤُنَا: اين گروهند شرکاء ما. الَّذِينَ کُنَّا نَدْعُوا مِنْ دُونِکَ: آنان که بوديم ما که مى‌پرستيديم به غير از تو و شريک ساختيم در الهيت و عبوديت، و گمراه کردند ما را از دين تو، پس تحميل نما بعض عذاب ما را بر آنها. اين اعتراف ايشان است به آنکه در اين امر خطا نمودند.
فَأَلْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ: پس بيفکنند و القاء نمايند به سوى همه ايشان سخن را، يعنى حق تعالى اصنام را گويا گرداند تا زود ايشان را جواب دهند، و همچنين ساير معبودان گويند: إِنَّکُمْ لَکاذِبُونَ: بدرستى که شما دروغ گويانيد، يا شما ما را نمى‌پرستيديد بلکه هواى نفس خود را پيروى و ستايش مى‌کرديد و هرگز ما شما را امر نکرديم به پرستش خود.
تفسير تبيان «1» نقل نموده که نصارى و يهود و بنى مدلج، چون عيسى و عزير و ملائکه را در بهشت ببينند و خود در جهنم باشند، گويند: خدايا ما اينان را مى‌پرستيديم به امر ايشان. پس آن دو پيغمبر و ملائکه گويند: شما دروغ
«1» تبيان، جلد 2، صفحه 416.
جلد 7 - صفحه 262
مى‌گوئيد. ايشان شرمنده و مخذول گشته، حجت بر آنها لازم آيد، و انديشه ديگر کنند، و مسلم است هيچ انديشه و فکر، روز قيامت فايده ندارد.
تو پيش از عقوبت در عفو کوب
که سودى ندارد فغان زير چوب
هر فکرى باشد، در اين دنيا بايد که محل تدارک و کشت باشد و آخرت مورد نتيجه و جزا خواهد بود (وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى). «1»