اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
8
وَ إِذا رَأَي الَّذِين‌َ أَشرَکُوا شُرَکاءَهُم قالُوا رَبَّنا هؤُلاءِ شُرَکاؤُنَا الَّذِين‌َ کُنّا نَدعُوا مِن دُونِک‌َ فَأَلقَوا إِلَيهِم‌ُ القَول‌َ إِنَّکُم لَکاذِبُون‌َ (86)
و زماني که مشاهده کردند کساني که شرک آوردند شرکاء خود را در قيامت گفتند پروردگار ما اينها شرکاء ما بودند کساني که بوديم با آنها ميپرستيديم از غير تو پس القاء ميشود بآن شرکاء که در جواب مشرکين ميگويند که شما مشرکين محققا بوديد دروغگويان وَ إِذا رَأَي الَّذِين‌َ أَشرَکُوا اشاره به اينکه فرداي قيامت محشور ميشوند تمام مشرکين با آلهه خود در صحراي محشر چنانچه دارد إِنَّکُم
جلد 12 - صفحه 171
وَ ما تَعبُدُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ حَصَب‌ُ جَهَنَّم‌َ أَنتُم لَها وارِدُون‌َ انبياء آيه 98 که دلالت دارد که آنچه اينها پرستش ميکردند با آنها وارد جهنم ميشوند و لذا خدمت معصوم اشکال کردند که بعض مشرکين پرستش ملائکه يا عيسي عليهم السّلام ميکردند پس مثل عيسي و ملائکه هم داخل جهنم ميشوند حضرت جواب فرمود بخوان آيه بعد که ميفرمايد إِن‌َّ الَّذِين‌َ سَبَقَت لَهُم مِنَّا الحُسني أُولئِک‌َ عَنها مُبعَدُون‌َ انبياء آيه 101 پس بناء علي هذا جميع اصنام و شمس و قمر و ساير الهه آنها در جهنم وارد ميشوند و مشرکين آنها را مشاهده ميکنند و لذا در همان سوره انبياء پس از آيه قبل ميفرمايد:
لَو کان‌َ هؤُلاءِ آلِهَةً ما وَرَدُوها وَ کُل‌ٌّ فِيها خالِدُون‌َ آيه 99 (شرکائهم) بعض مفسرين در جهت اضافه شرکائهم چنين گفتند يعني آنها را در اموال خود شريک قرار ميدادند بقرينه آيه شريفه وَ جَعَلُوا لِلّه‌ِ مِمّا ذَرَأَ مِن‌َ الحَرث‌ِ وَ الأَنعام‌ِ نَصِيباً فَقالُوا هذا لِلّه‌ِ بِزَعمِهِم وَ هذا لِشُرَکائِنا الايه انعام آيه 137 لکن اينکه توهم فاسد است بلکه مراد از شرکائهم يعني شريک خدا قرار دادند در الوهيت و عبادت چنانچه در همان آيه سوره انعام اضافه بخود کردند وَ هذا لِشُرَکائِنا و هم چنين در همين آيه قالُوا رَبَّنا هؤُلاءِ شُرَکاؤُنَا اينها هستند که ما آنها را شريک قرار داديم در الوهيت الَّذِين‌َ کُنّا نَدعُوا مِن دُونِک‌َ و عبادت آنها را ميکرديم و آنها را بالوهيت ميخوانديم.
فَأَلقَوا إِلَيهِم‌ُ القَول‌َ همان اصنام و ساير آلهه آنها بزبان ميايند و بمشرکين ميگويند.
إِنَّکُم لَکاذِبُون‌َ مفسرين چنين تفسير کردند که شما دروغ مي‌گوييد که ما شما را اضلال کرده‌ايم و بشرک انداخته‌ايم خود باختيار خود در ضلالت و شرک افتاده‌ايد لکن اينکه تفسير بنظر تمام نيست زيرا اينها همچه دعوايي نداشتند تا تکذيب کنند آنها را بلکه تکذيب آنها را به اينکه ما را الهه و شريک خداوند ميدانستند دروغ ميگفتند ما هيچگونه قدرتي نداشتيم و يک جمادي بيش نبوديم و اينکه تکذيب اينها
جلد 12 - صفحه 172
بزرگ‌ترين حجة است بر بطلان مذهب آنها که خود طرف اقرار کند که من آنچه ميگويند نيستم مثلي است معروف گفتند قاضي بر حسب شهادت دو شاهد حکم داد بموت زيد مثلا و بر حسب مذهب عامّه حکم قاضي واقع را ثابت ميکند هر چه زيد فرياد زد که من زنده‌ام گفتند مرده‌اي و بايد ترا غسل و کفن و دفن کنيم (اشکال) چگونه بتها و شمس و قمر و امثال اينها تکلّم ميکنند! (جواب) همان نحوي که اعضاء و جوارح شهادت ميدهند که بآنها ميگويند وَ قالُوا لِجُلُودِهِم لِم‌َ شَهِدتُم عَلَينا قالُوا أَنطَقَنَا اللّه‌ُ الَّذِي أَنطَق‌َ کُل‌َّ شَي‌ءٍ فصلت آيه