تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ يَوْمَ نَبْعَثُ فِي کُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنا بِکَ شَهِيداً عَلى هؤُلاءِ وَ نَزَّلْنا عَلَيْکَ الْکِتابَ تِبْياناً لِکُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ (89)
وَ يَوْمَ نَبْعَثُ فِي کُلِّ أُمَّةٍ: و ياد کن اى پيغمبر روزى را که برانگيزانيم در ميان هر امتى. شَهِيداً عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ: گواهى بر گفتار و کردار ايشان از نفوس ايشان، يعنى پيغمبر هر امتى که بديشان مبعوث و از قبيله آنان بود، برانگيزانيم تا بر تصديق و تکذيب امت شهادت دهند، يا مؤمنان هر عصرى
جلد 7 - صفحه 265
بر کفار گواهى دهند.
تبصره: آيه شريفه دلالت دارد بر آن که هيچ عصرى خالى نيست از کسى که حجت باشد بر مردمان آن عصر، يا وجود پيغمبر يا امام معصوم، و او هم يا ظاهر است و آشکار، يا غائب است و پنهان، و برهان عقلى، اين مطلب را ثابت نمايد که: غرض از ايجاد خلق، مصلحتى است راجع به سوى ايشان. پس در حکمت الهيه، لازم آيد نصب رئيسى در هر عصرى براى ارشاد مردم به آنچه مصلحت و ردع آنها از آنچه مفسده باشد. و اين سيره از اول خلقت تا قيام قيامت جارى است. و چون شريعت به وجود حضرت احمدى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خاتمه يافت، بعد از آن سرور پيغمبرى مبعوث نشود، لکن اوصياى خاصه ائمه اثنى عشر هر يک بعد از ديگرى، تا اين زمان که منتهى شد به خاتم الاوصياء اعليحضرت ولى الاعظم، حجة بن الحسن عجل اللّه فرجه قطب عالم امکان باشد.
وَ جِئْنا بِکَ شَهِيداً عَلى هؤُلاءِ: و بياوريم تو را گواه بر اين گروه، يعنى بر امت تا بر تصديق مؤمنان و تکذيب مشرکان شهادت دهى.
نکته: افراد (و اختصاص) آن حضرت به ذکر، به جهت مزيت تشريف و تکريم آن سرور است.
على بن ابراهيم فرمايد: رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم شاهدند بر ائمه، و ائمه شاهدند بر مردم «1».
حضرت صادق عليه السّلام فرمود: لکلّ زمان و امّة شهيد تبعث کلّ امّة مع امامها «2» براى هر زمانى و امتى شهادت دهنده‌اى است که مبعوث شود هر امتى با امام و پيشواى آن.
وَ نَزَّلْنا عَلَيْکَ الْکِتابَ: و نازل کرديم بر تو قرآن را. تِبْياناً لِکُلِّ شَيْ‌ءٍ: در
«1» تفسير قمى جلد 1 صفحه 388.
«2» تفسير قمى جلد 1، صفحه 388 و تفسير برهان جلد 2 صفحه 378.
جلد 7 - صفحه 266
حالتى که بيان روشنى است براى هر چيز از امور دين به تفصيل يا اجمال که مبين آن سنت مطهره است، پس قرآن مفصلا و مجملا تبيان همه چيز است از امور معاش و معاد. وَ هُدىً وَ رَحْمَةً: و راهنماى به حق بخشايش بر همه کس اگر به آن ايمان آورده عمل به فرمايشات آن نمايند، زيرا آنانکه از اين هدايت تامه و رحمت واسعه محروم شوند، به سبب سوء اختيار خودشان است انکار و کفر و اعراض را. وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ: و مژده است به بهشت مر مسلمانان را خاصه.
تبصره: اين مطلب مبرهن شده که تمام احتياجات دينى و دنيائى عموم طبقات مردم را تا قيامت، خداوند حميد در قرآن مجيد بيان فرموده، زيرا خاتميت حضرت محمدى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ملازم است با جامعيت شريعت و کتاب آن سرور، و اکمليت آن حضرت ملازم است با ختميت نبوت.
در کافى «1»- حضرت صادق عليه السّلام فرمود: انّ اللّه تبارک و تعالى انزل فى القران تبيان کلّ شى حتى و اللّه ما ترک اللّه شيئا يحتاج العباد اليه حتى لا يستطيع عبد يقول: لو کان هذا انزل فى القران الّا و قد انزله اللّه فيه.
بتحقيق قرآن بيان هر چيزى است حتى، قسم بخدا وانگذارد حق تعالى چيزى را که بندگان محتاجند به آن تا کسى تواند بگويد اگر حکم آن در قرآن بود مگر آن که نازل فرموده خداى تعالى در قرآن، لکن علم آن منحصر به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اوصياى معصومين عليهم السّلام مى‌باشد.
در بصائر به اسناد خود از عبد الاعلى شنيدم از حضرت صادق عليه السّلام فرمود: و اللّه انّى لاعلم کتاب اللّه من اوّله آخره کانه فى کفّى فيه خبر السّماء و خبر الارض و خبر ما يکون و خبر ما هو کائن قال اللّه فيه تبيان کلّ شى‌ء «2»
«1» اصول کافى، جلد اوّل، کتاب العلم، صفحه 59، حديث اوّل.
«2» تفسير نور الثقلين، جلد 3، صفحه 76، حديث 185- اصول کافى، جلد اوّل، کتاب الحجة، صفحه 229، حديث 4.
جلد 7 - صفحه 267
فرمود حضرت صادق عليه السّلام قسم به خدا بتحقيق هر آينه من دانا هستم به کتاب الهى از اول تا آخرش، گويا همه در کف من است، در قرآن است خبر آسمان و خبر زمين و خبر آنچه باشد و آنچه خواهد شد، فرمود حق تعالى در قرآن است بيان هر شيئى.