تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِّ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هُدىً وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ (102)
و نيز در رد قول کفار و مبالغه در آن مى‌فرمايد:
قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ: بگو اى پيغمبر فرود آورد قرآن را روح القدس که
جلد 7 - صفحه 283
جبرئيل است. مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِ: از جانب پروردگار تو در حالى که راست و درست و ثابت و به امر حق نازل شده.
نکته: در تنزيل تنبيه است بر آن که انزال آن بر سبيل تدريج است بر حسب مصالح که مقتضى تبديل مى‌باشد. حاصل آن که حق تعالى قرآن را به توسط جبرئيل که امين وحى است بر تو نازل فرمود.
لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا: تا ثابت گرداند آنان را که ايمان آورده‌اند و اعتقادشان را راسخ سازد به آنکه اين کلام حق و بر وجه لطف و توفيق باشد به سبب آنچه را که در او است از حجج و آيات و بينات، پس زياد شود تصديق و يقين ايشان. وَ هُدىً وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ: و هدايت کردن و بشارت دادن مر آنان را که اسلام آرندگانند.
تبصره: آيه شريفه چند چيز را بيان فرمايد:
1- وجه نسخ بعضى آيات را که آن بر وفق حکمت و مصلحت مى‌باشد.
2- نزول قرآن از جانب الهى به توسط جبرئيل بر حضرت نبوى، اثبات وحى و وجود استقلالى جبرئيل را نمايد. عقول بشر عاجز باشد از ادراک ماوراء الطبيعه، سلسله جليله انبياء، عالم به آن، و خبر از خدا و ملائکه و ملأ اعلى دهند، بايد از آنها اقتباس نمود احوال غيب را. بدبختانه وقتى فلان هيوى از پشت کهکشان خبر دهد، با آن که نديده، فورا تصديق او را نمائيم، لکن به سلسله انبياء که مى‌رسيم معطل مى‌مانيم. حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که خبر مى‌دهد من معراج رفتم و جبرئيل بر من وحى آورد، همان ملاک هيوى بهتر و بالاتر در اينجاست، چرا در قبولش تأمل داريم، چرا فلاسفه نزول جبرئيل را تأويلات به اراده کنند، بعضى عقل پيغمبر، برخى قوّه خيال آن حضرت دانند. ما از فلاسفه برهان نمى‌خواهيم، ولى از انبياء برهان مى‌خواهيم، غافل از آنکه وحى، حسّ فوق العاده نبوى، و جبرئيل وجود مشاهد استقلالى، و وقت نزول، پيغمبر عرق و سنگين و منسلخ از اين عالم مى‌شد، مى‌فرمود: جبرئيل
جلد 7 - صفحه 284
وحى نازل نمود. ما وقتى تصديق نبوت آن سرور را نموديم، بايد آنچه اخبار فرمايد تصديق کنيم بدون برهان.
3- بيان جهت نزول قرآن که نازل نموده براى ثبات عقايد مؤمنين و هدايت و بشارت براى عموم مسلمين اگر قبول کنند آن را به تصديق و پيروى کردن، هرآينه هدايت يابند از گمراهى و مژده برند به سعادت جاودانى و نعيم ابدى.