تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
لَقَدْ کانَ فِي يُوسُفَ وَ إِخْوَتِهِ آياتٌ لِلسَّائِلِينَ «7» إِذْ قالُوا لَيُوسُفُ وَ أَخُوهُ أَحَبُّ إِلى أَبِينا مِنَّا وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبانا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ «8» اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضاً يَخْلُ لَکُمْ وَجْهُ أَبِيکُمْ وَ تَکُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْماً صالِحِينَ «9» قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ لا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَ أَلْقُوهُ فِي غَيابَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ إِنْ کُنْتُمْ فاعِلِينَ «10»
ترجمه
بتحقيق بوده است در قصّه يوسف و برادرانش نشانه‌هائى براى سؤال- کنندگان
هنگاميکه گفتند هر آينه يوسف و برادرش محبوب‌ترند نزد پدر ما از ما با آنکه مائيم جماعتى توانا همانا پدر ما در خطائى است آشکار
بکشيد يوسف را يا بيندازيد او را در زمينى تا خالص شود براى شما توجّه پدر شما و بشويد پس از آن گروهى شايستگان
گفت گوينده‌اى از ايشان نکشيد يوسف را و بيندازيد او را در قعر چاه که بگيرند او را بعضى از کاروانان اگر باشيد کارى کنندگان.
تفسير
در جوامع نقل نموده که بعضى از يهود ببزرگان مشرکين گفتند از محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سؤال کنيد که چرا آل يعقوب از شام بمصر هجرت نمودند و قصّه يوسف چه بوده و آنها سؤال نمودند و حضرت جواب صحيح فرمود بدون آنکه شنيده يا در کتابى خوانده باشد بنابراين مراد از آيات براى سؤال کنندگان نشانه‌هاى قدرت و حکمت خداوند و دليل بر نبوّت پيغمبر خاتم است در اين قصّه که از اين قرار است وقتى که گفتند برادران پدرى حضرت يوسف که يوسف و برادر ابوينى او بنيامين محبوب و عزيزترند نزد پدر ما از ما با آنکه ما مردان متعصّب توانا و اهل کار و کارزاريم و آن دو کودک ضعيف ناتوان و نبايد بر ما مزيّت داشته باشند و اين نيست مگر براى آنکه پدر ما از راه حقّ تخطّى نموده و در تشخيص مورد قابل محبّت خطا کرده و مفضول را بر فاضل مقدّم داشته و بايد براى اين امر چاره‌اى نمود و آن اين است که يوسف را بکشيد يا ببريد او را و بيندازيد در زمينى دور از آبادى که اميد باز گشت از آن نباشد و در نتيجه محبّت و توجّه و علاقه پدر شما مخصوص بشما شود و ديگرى شريک يا حائز قسمت عمده آن نباشد و پس از انجام امر توبه کنيد و مردم صالحى شويد و جهت محبّت فوق العاده حضرت يعقوب بحضرت يوسف و برادر ابوينى او گفته‌اند آن بوده
جلد 3 صفحه 125
که مادر او و بنيامين راحيل زوجه دوم آنحضرت بيشتر مورد علاقه او بود و در ولادت بنيامين بمرض نفاس فوت کرده بود لذا آندو بيشتر مورد مرحمت و شفقت بودند براى صغر سن و نداشتن مادر و حضرت يوسف علاوه بر کمال حسن و جمال و جلال آثارى در طفوليّت براى مقامات عاليه او مشاهده ميشد که از آن جمله خواب مذکور بود که چون بسمع برادران رسيد يکباره عنان صبر و شکيبائى را از دست داده و کانون حسد در آنها مشتعل گرديد و متّفقا در مقام چاره جوئى بر آمدند يکى از آنها که بعضى گفته‌اند يهودا ارشد آنها بوده و بعضى گفته‌اند روبيل اکبر آنها بوده و قمّى ره روايت نموده که لاوى بوده در هر حال بالنّسبه مهربانتر بوده گفت نبايد او را کشت چون معصيت کبيره است بهتر آنستکه او را در چاهى که سر راه قافله باشد بيندازيد تا کاروانان که ناچار محتاج بآب ميشوند او را بيرون آورند و با خودشان باسيرى ببرند و از نظر پدر ما غائب شود و ما بمقصود خودمان نائل شويم بدون آنکه مرتکب جنايت بزرگى شده باشيم اگر چاره‌اى بايد کرد اين است سايرين هم قبول نمودند و کلمه غيابت مأخوذ از غيبت و مراد جائى است که چيزى که در آنجا است غائب از انظار شود و سبب اطلاع برادران بر خواب بعدا ذکر خواهد شد ..