تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ لا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَ أَلْقُوهُ فِي غَيابَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ إِنْ کُنْتُمْ فاعِلِينَ «10»
قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ: گفت گوينده‌اى از ايشان يعنى يهودا که در رأى احسن از ايشان بود يا روبيل. به روايت على بن ابراهيم: لاوى بوده، گفت: لا تَقْتُلُوا يُوسُفَ:
«1» نهج البلاغه فيض حکمت 161.
جلد 6 - صفحه 178
مکشيد يوسف را زيرا کشتن بى‌گناهان گناهى بزرگ است. وَ أَلْقُوهُ فِي غَيابَتِ الْجُبِ: و بيندازيد او را در قعر چاه.
بيان: در معنى «جبّ» اقوالى است: 1- مراد اطاقى باشد که در چاه بود پيش از آنکه به آب رسد. 2- ظلمت و تاريکى چاه باشد. 3- مکانى که خبر غائب شود. 4- چاهى باشد ناهموار.
و در مکان چاه نيز اختلاف است: 1- در بيت المقدس بود. 2- در زمين اردن. 3- ميان مدين و مصر. 4- سه فرسخى منزل يعقوب بوده. حاصل آنکه چون غرض شما نابودى او است، در چاه اندازيد.
يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ: تا فرا گيرد او را بعضى راهگذران که بدانجا رسند او را بيرون آورده به شهر ديگر برند و شما از او برهيد: تدبير بر اين وجه کنيد، إِنْ کُنْتُمْ فاعِلِينَ: اگر هستيد شما بجاآورندگان به مشورت من، پس همه بر اين رأى متّفق شدند.
تذکرة: سبب پيش آمدن افتراق يعقوب به يوسف:
ابو حمزه ثمالى از حضرت امام زين العابدين عليه السّلام روايت نموده «1» که:
عادت يعقوب چنان بود هر روز گوسفندى ذبح خود و عيالات از آن تناول و تصدق مى‌کردند. اتفاقا شب جمعه سائلى مؤمن روزه‌دار بر در خانه او گذر و طعامى خواست، اهل يعقوب آواز او شنيدند و به او تصدق ندادند با آنکه زيادتى طعام نزد آنها بود. چون سائل مأيوس شد، کلمه استرجاع بر زبان راند و به سبب گرسنگى و بى‌چيزى بگريست و وظايف حمد الهى بجا آورد و بر آن شکيبائى ورزيد، روز ديگر روزه داشت. حق تعالى بدين جهت او را به مفارقت مبتلا و به او وحى فرمود که مستعد بلاى من باش و به قضاى من راضى شو، در همان شب يوسف خواب را ديد.
«1» تفسير عياشى ج 2 ص 167، و تفسير نور الثقلين ج 2 ص 411، و تفسير برهان ج 2 ص 243.
جلد 6 - صفحه 179