اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ قائِل‌ٌ مِنهُم لا تَقتُلُوا يُوسُف‌َ وَ أَلقُوه‌ُ فِي غَيابَت‌ِ الجُب‌ِّ يَلتَقِطه‌ُ بَعض‌ُ السَّيّارَةِ إِن کُنتُم فاعِلِين‌َ «10»
گفت گوينده‌اي از آنها نکشيد يوسف را و بيندازيد او را در ته چاه التقاط ميکنند و ميگيرند او را بعضي از قافله که از اينکه راه عبور و سير ميکنند اگر شما هستيد بجا ميآوريد.
قال‌َ قائِل‌ٌ مِنهُم بيان نفرموده کدام يک از آنها بوده لا تَقتُلُوا يُوسُف‌َ زيرا فقط مقصود ما تفرقه و جدايي است بين او و پدرمان يعقوب دشمني ديگري با او نداريم که او را بکشيم يا او را در بيابان اندازيم که سباع و درندگان او را پاره کنند و هلاک شود چاهي است که سر راه مسافرين است و هر قافله که ميآيد از اينکه چاه آب برميدارند.
وَ أَلقُوه‌ُ فِي غَيابَت‌ِ الجُب‌ِّ غيابة از ماده غيبوبة يعني مستور و مخفي کنيم که ته چاه باشد و خود نتواند از چاه بيرون آيد آنها بيرون آورند و بغلامي همراه خود برند يَلتَقِطه‌ُ بَعض‌ُ السَّيّارَةِ لقطه چيزي را در راه پيدا کردن است و يافتن و احکام لقطه در شرع معيّن شده که اگر قيمتش کمتر از درهم است و نشان ندارد تملک کند و اگر ما زاد از درهم است و نشان دارد يک سال اعلان کند بترتيب معيّن در محالي که احتمال ميدهد صاحبش پيدا شود.
هفته اول همه روزه، سپس هفته يک مرتبه، سپس ماهي يک مرتبه و پس از آن از جانب صاحبش صدقه دهد و اگر اتفاقا پس از صدقه صاحبش پيدا شد اگر قبول کرد صدقه او را قبول و الّا عوضش را باو بدهد و صدقه را بر خود قرار دهد، و اگر نشان ندارد تا مادامي که احتمال ميدهد صاحبش يافت شود بنحو امانت نگاه دارد و پس از يأس از جانب او صدقه دهد و بهتر آنست که اصلا بر ندارد
جلد 11 - صفحه 161
و خود را عهده‌دار نکند مگر بقصد حفظ بر صاحبش که از بين نرود چنانچه فرمودند
(حرمة مال المسلم کحرمة دمه)
و اگر انسان باشد مثل اطفالي که سر راه ميگذارند يا بچه‌هايي که گم شده‌اند واجب است آنها را نگاه دارند.
و از قضاياي غريبه که همين چند روزه اتفاق افتاده در همسايگي يکي از آشنايان که شغل قنادي داشتند جعبه بزرگي بسته درب خانه ميآورند بعنوان جعبه گز که از مغازه آورده‌اند براي حمل بر خارج شهر اهل خانه ميگيرند پس از آمدن صاحب مغازه ميگويند جعبه گز را که فرستاده بوديد آوردند او ميگويد من نفرستادم ميآيند در جعبه را باز ميکنند مي‌بينند يک طفل شش ماهه در جعبه خوابيده و پستانک در دهان او است.
بايد آنها را حفظ کرد تا کبير شوند اگر پدر و مادرشان معلوم شد بآنها ردّ کنند و مخارج و زحماتي که متحمل شدند از آنها بگيرند و اگر معلوم نشد در عهده خود طفل است که پس از کبر بآنها رد کند در صورتي که بقصد تبرّع نباشد إِن کُنتُم فاعِلِين‌َ يعني فقط مقصود شما همان جدايي بين يوسف و يعقوب است بهمين مقدار حاصل ميشود. ديگر در بيان اينکه اينکه چاه کجا بوده هر کدام از مفسرين چيزي گفتند بعضي گفتند بين مدين و مصر بوده و چند فرسنگي از مدين دور بوده بعضي گفتند در راه شام، بعضي گفتند بيت المقدس، بعضي گفتند اردن و اقرب در نظر همان قول اول است تنبيه- مفسرين عامّه نظر به اينکه عصمت را در انبياء شرط نميدانند بلکه نسبتهاي ناروا بانبياء ميدهند اينکه دوازده پسران يعقوب را از انبياء دانسته و تمسک کردند بر نبوت آنها بکلمه اسباط که در آيات شريفه صراحت دارد بر نبوت آنها مثل قوله تعالي قُولُوا آمَنّا بِاللّه‌ِ وَ ما أُنزِل‌َ إِلَينا وَ ما أُنزِل‌َ إِلي إِبراهِيم‌َ وَ إِسماعِيل‌َ وَ إِسحاق‌َ وَ يَعقُوب‌َ وَ الأَسباطِ وَ ما أُوتِي‌َ مُوسي وَ عِيسي الاية بقرة آيه 130، و قوله تعالي أَم تَقُولُون‌َ إِن‌َّ إِبراهِيم‌َ وَ إِسماعِيل‌َ وَ إِسحاق‌َ وَ يَعقُوب‌َ وَ الأَسباطَ کانُوا هُوداً
جلد 11 - صفحه 162
أَو نَصاري الاية بقره آيه 134، و قوله تعالي قُل آمَنّا بِاللّه‌ِ وَ ما أُنزِل‌َ عَلَينا وَ ما أُنزِل‌َ عَلي إِبراهِيم‌َ وَ إِسماعِيل‌َ وَ إِسحاق‌َ وَ يَعقُوب‌َ وَ الأَسباطِ الاية آل عمران آيه 78، و قوله تعالي إِنّا أَوحَينا إِلَيک‌َ کَما أَوحَينا إِلي نُوح‌ٍ وَ النَّبِيِّين‌َ مِن بَعدِه‌ِ وَ أَوحَينا إِلي إِبراهِيم‌َ وَ إِسماعِيل‌َ وَ إِسحاق‌َ وَ يَعقُوب‌َ وَ الأَسباطِ وَ عِيسي وَ أَيُّوب‌َ الي آخر الآيات نساء آيه 161.
لکن نظر به اينکه ادله قطعيه عقليه و نقليه داريم بر لزوم عصمت انبياء و اوصياء که ما در کلم الطيب در مجلد اول در بيان شرايط نبوت عامه و در مجلد ثاني در بيان شرايط امامت عامه مفصلا بيان کرده‌ايم مي‌گوييم مراد از اسباط اولاد بلا واسطه يعقوب نيست بلکه مع الوسائط تا زمان موسي و عيسي انبياء بني اسرائيل بودند بدليل قوله تعالي وَ قَطَّعناهُم‌ُ اثنَتَي عَشرَةَ أَسباطاً أُمَماً الاية اعراف آيه 160، بلکه اطلاق سبط بر اولاد بلا واسطه خلاف ظاهر است و سيد مرتضي اعلي اللّه مقامه ميفرمايد (لم يقم لنا الحجة بان اخوة يوسف الّذين فعلوا ما فعلوا کانوا انبياء و لا يمتنع ان يکون الاسباط الّذين کانوا انبياء غير هؤلاء الاخوة الّذين فعلوا بيوسف ما قصه اللّه تعالي عنهم و ليس في ظاهر الکتاب ان جميع اخوة يوسف و سائر الاسباط فعلوا بيوسف ما حکاه اللّه من الکيد).
اقول- صدق الاسباط بر اولاد بلا واسطه ممنوع جدّا مضافا به اينکه مسلما جميع اسباط که کليه بني اسرائيل باشند پيغمبر نبودند بلکه مراد در آيات شريفه اينست که در ميان اسباط پيغمبراني بودند.
تنبيه آخر- در برهان خبر مفصل بسيار مبسوطي از ابي حمزه از حضرت سجاد عليه السّلام نقل کرده در حالات يوسف و برادرانش و يعقوب و افعال آنها و در مجمع يک مختصري از آن را نقل کرده لکن حقير پس از مراجعه ديدم اينکه خبر از حيث سند ضعيف است بعلاوه مشتمل است بر اموري که با قواعد مسلمه شيعه
جلد 11 - صفحه 163
سازش ندارد و نسبتهايي بيعقوب و يوسف داده که مناسب با مقام انبياء نيست لذا اعراض از او را اصلح ديدم مراجعه کنيد ببرهان.