تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ إِنِّي لَيَحْزُنُنِي أَنْ تَذْهَبُوا بِهِ وَ أَخافُ أَنْ يَأْکُلَهُ الذِّئْبُ وَ أَنْتُمْ عَنْهُ غافِلُونَ «13»
قالَ إِنِّي لَيَحْزُنُنِي أَنْ تَذْهَبُوا بِهِ: فرمود يعقوب عليه السّلام بدرستى که مرا اندوهگين دارد آنکه شما ببريد يوسف عليه السّلام را از پيش من، چه شدت مفارقت او بر من بسيار، و صبر بر مهاجرت او دشوار است. وَ أَخافُ أَنْ يَأْکُلَهُ الذِّئْبُ: و ديگر مى‌ترسم آنکه بخورد او را گرگى، چه در آن زمين که شما مى‌رويد گرگان بسيار دارد، مبادا گرگى قصد او کند. وَ أَنْتُمْ عَنْهُ غافِلُونَ: و حال آنکه شما از او بى‌خبر باشيد به سبب اشتغال شما به تماشا يا قلت اهتمام در محافظت.
تبيين: يعقوب عليه السّلام چگونه فرمود او را گرگ بخورد، چه اگر به وحى باشد، تقرير است در فرستادن او؟
گوئيم چند جواب است.
1- آنکه زمينى بوده که بسيار گرگ داشته.
2- آنکه بر دل او گذشت و به زبانش جارى شد.
3- آنکه خواب ديد که او را بردند و نياوردند، چون پرسيد گفتند: او را گرگ خورد.
4- در خواب ديد که ده گرگ گرد يوسف در آمده بر او حمله مى‌نمودند
جلد 6 - صفحه 181
يکى از آنها دفاع مى‌نمود، زمين شکافته، يوسف به زمين فرو شد و برنيامد الّا بعد از سه روز.
5- آنکه ترسيد کشتن يوسف را، پس تعبير نمود از ايشان به گرگ بواسطه ستر بر آنها. ابن عباس گويد آنها را گرگ ناميد. «1» 6- آنکه خواب ديد او را گرگ خورده. چون اين را فرمود برادران آن را دست افزار خود ساختند. در مجمع روايت شده از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود:
لا تلقّنوا الکذب فيکذبوا فانّ بنى يعقوب لم يعلموا انّ الذّئب يأکل الانسان حتّى لقنهم ابوهم. «2» يعنى مردمان را تلقين دروغ نکنيد، يعنى چيزى را که دست‌آويز دروغ باشد مگوئيد، زيرا در نتيجه آن به دروغ روى مى‌آورند. همچنانکه فرزندان يعقوب نمى‌دانستند گرگ آدمى را خورد؛ چون يعقوب فرمود مى‌ترسم گرگ يوسف را بخورد، آن را وسيله‌اى براى خود قرار دادند.