تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالُوا لَئِنْ أَکَلَهُ الذِّئْبُ وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّا إِذاً لَخاسِرُونَ «14»
قالُوا لَئِنْ أَکَلَهُ الذِّئْبُ: برادران گفتند: به خداى اگر بخورد او را گرگ؛ وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ: و حال آنکه ما گروهى توانا و قوى هيکل‌ايم که هريک با ده شير محاربه و مقاومت مى‌توانيم کرد. إِنَّا إِذاً لَخاسِرُونَ: بدرستى که ما در آن هنگام که برادر را به چنگ گرگ دهيم هر آينه زيانکاران باشيم.
شرح واقعه: چون اصرار نمودند، يعقوب راضى شده فرزندان را وصايت خير نمود به يوسف و گفت: اين پسرک من امانتى است از من به شما، از خدا بترسيد
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 216.
«2» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 216.
جلد 6 - صفحه 182
در او هيچ خيانتى نکنيد، به خداى اگر گرسنه شود طعامش، و اگر تشنه باشد آبش دهيد و به او مهربانى و محبت کنيد. گفتند: البته ما را برادر است و شفقت برادرى بر او باشد.
خلاصه يعقوب عليه السّلام هم با آنها قسمتى راه رفت و يوسف را بوسيد و گفت: تو را به خدا سپردم. روانه شدند، تا در چشم پدر بودند او را بر دوش و اکرام، همينکه از نظر غائب گرديدند جفا و آزار مشغول، و به هر يک که پناه مى‌برد او را طرد نمودى، طعامى را که پدر براى او داده بود بخوردند و او را گرسنه و تشنه گذاشتند، مى‌گريست و مى‌گفت: اى پدر خبر دارى با من چه مى‌کنند؟
تشبيه: صورت اين حال مشابه است به حال حضرت امام حسن و امام حسين عليهما السّلام که تا پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله حيات داشتند اکرام و اعزاز ايشان نمودند. در آن روز که حضرت نبوى ايشان را بر دوش و از حضيره بنى النجار مى‌آمد هر يک التماس مى‌کردند که ايشان را بر دوش خود بگيرند حضرت فرمود: نعم المطبّة و نعم الرّاکبان و ابوهما خير منهما. «1» چون پيغمبر از دار دنيا رفت يکى را به زهر و ديگرى را به شمشير شهيد نمودند! تبصره: رضايت يعقوب در فرستادن يوسف با خوف در ابتدا به جهت آن بود که چون مشاهده نمود ايمان و عهود و اجتهاد آنان را در حفظ و رعايت يوسف، غلبه نجات و سلامت در باره او حاصل و تقويت يافت نفسش به فرستادن، که اگر به اصرار برادران و اظهار اخوت و جديت در حراست يوسف چنانچه يعقوب امتناع مى‌نمود، هرآينه موجب اتهام و خوف از ناحيه برادران و استيحاش آنها از يعقوب و يوسف توليد عداوتى مى‌گرديد.
چون يوسف را قصد برادران محقق شد، روى به دعا آورد: اى خداوندى که جدّ مرا از آتش نمرود نجات دادى و مژده برکت مرحمت فرمودى، بر پدر پير من ترحم و مرا از کشتن خلاص فرما. يهودا به شنيدن آن، عرق برادرى به حرکت،
«1» در بحار الانوار ج 43 صفحات 285 و 286 و 309، و تفسير ابو الفتح ج 6 ص 348.
جلد 6 - صفحه 183
يوسف را در حمايت خود و گفت: تا جان دارم نگذارم کسى قصد کشتن تو را نمايد. آنگاه به برادران گفت: مگر شما با من عهد نکرديد که او را نکشيد.
گفتند: بلى، پس قبول نموده از کشتن او گذشتند. «1» على بن ابراهيم قمى رحمه الله فرمايد: «2» چون يوسف عليه السّلام را از پدر خود دور کردند، خواستند بکشند او را. لاوى گفت: مکشيد يوسف را بلکه به اين چاه اندازيد تا بعضى از راه گذريان او را دريابند و با خود ببرند، سخن او را قبول پس يوسف را به سر چاه آوردند. گفتند: بکن پيراهن خود را. يوسف عليه السّلام گريست، گفت: اى برادران مرا برهنه مکنيد، پس يکى از آنها کارد کشيد و گفت: اگر پيراهن را بيرون نياورى تو را مى‌کشم. پس پيراهن يوسف عليه السلام را کندند و او را به چاه افکندند و برگشتند. يوسف عليه السلام در چاه با خدا مناجات نمود گفت: اى خداى ابراهيم و اسحق و يعقوب عليهم السلام، رحم کن ضعف و بيچارگى و خردسالى مرا.