تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ وَ أَجْمَعُوا أَنْ يَجْعَلُوهُ فِي غَيابَتِ الْجُبِّ وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِأَمْرِهِمْ هذا وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ «15»
فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ: پس چون برادران يوسف بردند. وَ أَجْمَعُوا أَنْ يَجْعَلُوهُ فِي غَيابَتِ الْجُبِ: و اجتماع کردند اينکه بياندازند او را در قعر چاه.
و به اصحّ اقوال، سه فرسخى کنعان چاهى بود، سر آن تنگ و پائين گشاد و هفتاد گز عمق داشته «3»، پس دستهايش بسته پيراهنش درآوردند. گفت: اى
«1» تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 17.
«2» تفسير قمى ج 1 ص 340.
«3» تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 17.
جلد 6 - صفحه 184
برادران، پيراهن مرا دهيد تا کفن من باشد و دستهايم را گشائيد تا جانوران از خود دور کنم. گفتند: آن يازده ستاره و ماه و آفتاب که تو را در خواب سجده کردند بخوان تا دستهايت را باز و پيراهن تو را دهند. آنگاه رسنى در کمر او بسته به چاه سرازير نمودند. در وسط که رسيد، رسن را بريده او را به چاه انداختند.
خداى تعالى از ميان آب، سنگى برآورد بزرگ و نرم تا يوسف به سنگ آمد و رنج به او نرسيد. «1» روايت ديگر: جبرئيل به امر الهى فورا او را دريابيد و بر سنگ گذاشت و تاريکى چاه مبدل به روشنى و شورى آبش به شيرينى و آن بجاى طعام و شربت او بود. ملکى آمد براى انس او و آن قيدها را باز نمود، پيراهن حرير بهشتى به او پوشانيد. «2» وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِ: و وحى فرستاديم به سوى يوسف به توسط جبرئيل که اندوهناک مباش، بزودى تو را از حضيض چاه به ذروه جاه رسانيم.
نزد بعضى مراد القاى در قلب است، لکن جماعتى از مفسرين برآنند که در آن حال خداى تعالى او را به نبوت و پيغمبرى مرحمت و وحى بر او نازل فرمود.
ظاهر آيه هم مؤيد باشد. «3» حضرت امام محمد باقر عليه السّلام فرمايد «4» که: جبرئيل بر او نازل شد و گفت: تو را عزيز مصر و با جلالت خواهيم گردانيد و برادران تو را محتاج تو خواهيم کرد که بيايند بسوى تو و تو ايشان را خبر دهى به آنچه امروز نسبت به تو کردند و آنها تو را نشناسند که يوسفى.
و از حضرت صادق عليه السّلام منقول است «5» در وقتى که اين وحى در چاه بر يوسف نازل شد هفت سال داشت. جبرئيل يوسف را بشارت داد که آنچه
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 217.
«2» مصدر سابق.
«3» همان مصدر.
«4» تفسير قمى ج 1 ص 340.
«5» تفسير عياشى ج 2 ص 170.
جلد 6 - صفحه 185
خواستى عطا شد، تو را رتبه ارجمندى، و برادرانت را به حاجتمندى نزد تو فرستيم.
لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِأَمْرِهِمْ هذا: هرآينه خبر دهى تو البته برادران را به اينکار که نموده و اذيتى که به تو رسانيده‌اند. وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ: و حال آنکه ايشان ندانند و نشناسند تو را به جهت علوّ شأن و رفعت مقام.
خلاصه حضرت يعقوب شب بالاى بلندى که بر آن صحرا مشرف بود با دختر خود بماند. از اين طرف برادران را خواب ربود، لکن يهودا بيدار، فرصت يافته به سر چاه آمد صدا زد: اى برادر مرده‌اى يا زنده. يوسف گفت: کيستى که حال غريبان پرسى. گفت: منم يهودا برادرجان، حال تو چيست؟ يوسف گريان شد گفت نه در روى زمين از زندگانم نه در زير زمين از رفتگان. يهودا بسيار گريست. يوسف گفت: وصيت نمايم که چون به خانه رسيديد مرا فراموش نکنيد.
در تمام احوال يهودا مى‌گريست، به صداى او برادران بيدار آمدند، او را سرزنش و ملامت نموده خواستند سنگ به چاه اندازند، يهودا نگذاشت، عاقبت سنگى به سر چاه انداخته روانه شهر شدند.