تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قالَ الَّذِي اشْتَراهُ مِنْ مِصْرَ لامْرَأَتِهِ أَکْرِمِي مَثْواهُ عَسى أَنْ يَنْفَعَنا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَداً وَ کَذلِکَ مَکَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَ لِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلى أَمْرِهِ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ «21»
«1» تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 27 و 28.
جلد 6 - صفحه 195
وَ قالَ الَّذِي اشْتَراهُ مِنْ مِصْرَ: و گفت آن کس که خريد يوسف را از اهل مصر يعنى عزيز. لِامْرَأَتِهِ: مر زن خود را که زليخا مشهور و نامش راعيل يا نکار بود. أَکْرِمِي مَثْواهُ: گرامى دار مقام و مرتبه او را به مکان شريف او را جاى ده، چه نشاندن کسى در جاى نيکو دليل عزت و احترام او است. عَسى أَنْ يَنْفَعَنا: اميد است که فايده رساند ما را در کار ما از ضياع و عقار روزگار ما يا مستظهر شويم به او در مصالح حال و مال خود، چه علامات رشد از جبين او هويداست. اين فراستى بود از عزيز که دريافت. أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَداً: يا فرا گيريم او را پسر چون عزيز عقيم يا عنّين بود، و لذا گفت: او را به فرزندى اختيار کنيم که آثار رشد در بشره او ظاهر است.
بعد حق تعالى فرمايد: وَ کَذلِکَ مَکَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ: و چنانچه انعام فرموديم بر يوسف به سلامت و خروج از چاه، همچنين تمکين داديم او را در زمين به اين که مهربان ساختيم قلب ملکى که او را خريده بود تا بدين سبب متمکن گرديد از امر و نهى در زمين مصر. وَ لِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ: و تا بياموزانيم او را از تعبير خوابها، يا معانى کتب الهيه منزله. حاصل آنکه غرض از رهانيدن يوسف از چاه و رسانيدن او را به مصر و تمکين دادن در آنجا اين بود که به عدل قيام و به تدبير مردمان اقدام کند و از ما تعليم معانى کتب و احکام را به توسط وحى تلقّى و مردمان را به آن ارشاد نمايد يا تعبير خوابها نموده تنبيه ايشان کند، از حوادث واقعه تا مستعد شوند به تدبير آن قبل از وقوع مانند سالهاى قحطى که بعد مذکور شد.
تحقيق: محققين فرموده‌اند که: روح انسانى در حالت خواب صعود مى‌کند به عالم ملکوت و مطالعه مى‌کند الواح سماويه و دفاتر الهيه را، پس هرگاه براى او صفائى باشد و آلوده علائق بدنيه نباشد، آنچه بيند مطابق و موافق واقع، و احتياج به تعبير معبر نيست. و در کتاب «التعبير» از ائمه هدى عليهم السلام:
رؤياى مؤمن صحيحه است، زيرا نفسش طيب و يقينش صحيح باشد؛ خارج ميشود، پس تلقى مى‌کند از ملائکه، و آن وحى است از جانب خداوند
جلد 6 - صفحه 196
عزيز جبار. «1» و هرگاه روح به سبب عوائق و علائق بدنيه تيره و غبار آلوده باشد، اشياء را به صورت واقعيه آنها نبيند در اين هنگام خواب او محتاج به معبر است که تعبير کند و معبر بايد دانا بود و هر شبيه هر صورت را بداند تا تعبيرش درست شود و آنچه در ميان هوا بيند اضغاث و احلام باشد.
وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلى أَمْرِهِ: و خداى تعالى غالب است بر کار خود و هيچکس چيزى را از امر او رد نتواند کرد و در امر او احدى را قدرت منازعه نيست. يا غالب است بر امر يوسف که آنچه برادران مى‌خواستند واقع نشد و امر الهى برخلاف مطلوب آن منجر شد. وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ: و لکن بيشتر مردمان نمى‌دانند که زمام امور به قبضه اقتدار و مشيت الهى است، يا اکثر ايشان علم ندارند به لطايف صنع و خفاى لطف الهى.