اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ الَّذِي اشتَراه‌ُ مِن مِصرَ لامرَأَتِه‌ِ أَکرِمِي مَثواه‌ُ عَسي أَن يَنفَعَنا أَو نَتَّخِذَه‌ُ وَلَداً وَ کَذلِک‌َ مَکَّنّا لِيُوسُف‌َ فِي الأَرض‌ِ وَ لِنُعَلِّمَه‌ُ مِن تَأوِيل‌ِ الأَحادِيث‌ِ وَ اللّه‌ُ غالِب‌ٌ عَلي أَمرِه‌ِ وَ لکِن‌َّ أَکثَرَ النّاس‌ِ لا يَعلَمُون‌َ «21»
و گفت آن کسي که او را خريده بود بعيال خودش که جايگاه او را محترم بدارد اميد است که اينکه نفعي بما ببخشد يا او را فرزند خود بگيريم و همين نحو ما مکان داديم از براي يوسف و تمکن پيدا کرد در روي زمين و هر آينه تعليم کرديم او را بتأويل خوابها و خداوند بر کار خود غالب است و لکن اکثر مردم نميدانند وَ قال‌َ الَّذِي اشتَراه‌ُ مِن مِصرَ عزيز مصر گفتند او را خريد بقيمت گزاف بعضي گفتند هم وزن او طلاء. بعضي گفتند بچهل دينار و دو جفت کفش و دو ثوب سفيد، و معني من مصر اينکه آوردند در آن و آن کسي که از مصر بود که عزيز باشد او را خريد و گفتند بايع و فروشنده او مالک إبن زعير بوده که جزو قافله بود لامرئته که زليخا بود اکرمي مثواه يعني او را محترما نگاه داري کن نظر غلامي و بندگي باو مکن معلوم است اينکه از خاندان بزرگي است صورة
جلد 11 - صفحه 174
و سيرة مورد احترام است و بزرگ است.
عَسي أَن يَنفَعَنا بعضي گفتند که او را بقيمت اعلايي بفروشيم لکن ظاهر اينست که اينکه چون صاحب عقل و تدبير است در کارهاي مملکتي بکمک ما خدمت‌هاي بزرگي ميکند و بنفع ما تمام ميشود و عسي در اينجا تامه است احتياج باسم و خبر ندارد أَو نَتَّخِذَه‌ُ وَلَداً نظر به اينکه ما اولادي نداريم و از اينکه موهبت محروم هستيم او را بجاي اولاد خود بگيريم.
وَ کَذلِک‌َ مَکَّنّا لِيُوسُف‌َ فِي الأَرض‌ِ خداوند عزت و شرافت و بزرگي بيوسف عنايت فرمود که بعد از ملک مصر که نامش ريّان بن الوليد بود از قبيله امالقه که سلاطين مصر بودند تا زمان موسي و آنها را فراعنه نام ميکردند و بعد از عزيز مصر که او را خريده بود بر تمام اهل مصر و اجزاء دولتي لشکري و کشوري مقدم بود و معزز يک جوان کنعاني.
وَ لِنُعَلِّمَه‌ُ مِن تَأوِيل‌ِ الأَحادِيث‌ِ که علاوه از آن عناوين ظاهريه علوم باطنيه هم باو تعليم کرديم که علم بتعبير و تأويل خوابها اضافه بر مقام نبوت وَ اللّه‌ُ غالِب‌ٌ عَلي أَمرِه‌ِ که اگر اراده کند کسي را عزيز کند اگر تمام اهل عالم اراده کنند او را ذليل کنند قدرت ندارند و قدرت او بر آنها غالب است و بالعکس وَ لکِن‌َّ أَکثَرَ النّاس‌ِ لا يَعلَمُون‌َ خيال ميکنند که عزّت و ذلّت بدست آنها است و فعّال ما يشاء هستند چنانچه اينکه توهّم در مغز اهل دنيا در هر عصر و زماني هست و فعّال ما يشاء ذات اقدس او است و بس.