اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَمّا بَلَغ‌َ أَشُدَّه‌ُ آتَيناه‌ُ حُکماً وَ عِلماً وَ کَذلِک‌َ نَجزِي المُحسِنِين‌َ «22»
و چون بحدّ کمال عقل رسيد باو داديم نبوت را که عالم بحکم و مصالح باشد و داراي علم نبوت و رسالت گردد و همين نحو جزا ميدهيم نيکوکاران را
جلد 11 - صفحه 175
وَ لَمّا بَلَغ‌َ أَشُدَّه‌ُ يعني بلوغ حدّ کمال و ظاهرا مراد حدّ تکليف باشد و بعضي گفتند 18 سال و بعضي گفتند از 18 الي 30 سال، بعضي الي 40 سال بعضي الي 60 سال، و تحقيق اينکه انسان زماني که رسيد بحدّ بلوغ بحدّ کمال رسيده و مورد تکليف و امر و نهي قرار ميگيرد و تا سال چهلم باعلا درجه قابليت ميرسد و از چهل تا شصت حد يقف است و از شصت ببالا در نکس است چنانچه ميفرمايد وَ مَن نُعَمِّره‌ُ نُنَکِّسه‌ُ فِي الخَلق‌ِ يس آيه 68، و نيز ميفرمايد وَ وَصَّينَا الإِنسان‌َ بِوالِدَيه‌ِ إِحساناً حَمَلَته‌ُ أُمُّه‌ُ کُرهاً وَ وَضَعَته‌ُ کُرهاً وَ حَملُه‌ُ وَ فِصالُه‌ُ ثَلاثُون‌َ شَهراً حَتّي إِذا بَلَغ‌َ أَشُدَّه‌ُ وَ بَلَغ‌َ أَربَعِين‌َ سَنَةً الاية احقاف آيه 14 استفاده ميشود که بلوغ اشد غير از بلوغ اربعين است غاية الامر حد رشد تا اربعين است و معمّر از شصت ببالا است و بين اينکه دو حد يقف است.
آتَيناه‌ُ حُکماً وَ عِلماً حکم مقام نبوت است که از ماده حکمت است يعني عالم بمصالح و مفاسد و باين معني خداوند را حکيم گويند نه بمعني فصل قضاء که او را حاکم گويند و قاضي نامند، و علم علم باحکام شرع است که از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مرويست فرمود
(العلم ثلاثة: آية محکمة و سنّه قائمة و فريضة عادلة)
که بايد در درجه اول انبياء داشته باشند ثم الامثل فالامثل.
وَ کَذلِک‌َ نَجزِي المُحسِنِين‌َ از براي محسن درجاتي است بسيار هر درجه بمقدار قابليت و احسانش خداوند جزا ميدهد هم در دنيا و هم در آخرت که درجه اعلاي او خاص بانبياء و اوصياء آنها است بالاخص وجود مقدس خاتم الانبياء و اوصياء او عليه و عليهم السلام و درجه ادني کسيست که با ايمان از دنيا رود و لو غرق معاصي باشد و اگر بدون ايمان رفت از اينکه عنوان خارج ميشود و داخل در عنوان ظالمين ميشود.
176