اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ راوَدَته‌ُ الَّتِي هُوَ فِي بَيتِها عَن نَفسِه‌ِ وَ غَلَّقَت‌ِ الأَبواب‌َ وَ قالَت هَيت‌َ لَک‌َ قال‌َ مَعاذَ اللّه‌ِ إِنَّه‌ُ رَبِّي أَحسَن‌َ مَثواي‌َ إِنَّه‌ُ لا يُفلِح‌ُ الظّالِمُون‌َ «23»
و اقبال و اظهار تمايل کرد زليخا که يوسف در اطاق او بود از نفس يوسف که من کمال اشتياق را دارم بتو و تمام درها را بست کسي وارد نشود و يوسف هم خارج نشود و گفت بيا نزد من که من براي تو مهيّا هستم حضرت يوسف فرمود معاذ اللّه من پناه ميبرم بخداوند که او بمن چه عناياتي فرموده که مرا از حضيض ذلّت باوج عزّت رسانيده محققا اينکه عمل ظلم است و رستگار نميشوند ظالمين واقعا تصور کنيد که همچه نفس قويه در احدي جز معصوم و تالي تلو معصوم پيدا نميشود حتي از يکي از علماء اعلام که در قدس و تقوي کم نظير بود پرسيدند که اگر يک همچه پيشامدي براي شما شد چه ميکنيد فرمود پناه ميبرم بخدا با اينکه حضرت يوسف عليه السّلام ميتوانست بنحو مشروع انجام دهد زيرا عزيز مصر عنّين بود زليخا اختيار فسخ نکاح را داشت و غير مدخوله بود عدّه نداشت و يوسف او را تزويج ميکرد لکن اينکه ظلم در حق عزيز ميشد با آن همه سفارشات که در حق يوسف کرده بود.
وَ راوَدَته‌ُ الَّتِي هُوَ فِي بَيتِها فاعل راودت الّتي است که زليخا باشد و مراوده رفت و آمد است و نزديک ديگر رفتن و مفعول فعل ضمير است که مرجعش يوسف است يعني راودت زليخا يوسف را يعني نزديک يوسف آمد، و تعبير ببيت دون الدار ظهور در حجره دارد که يوسف در حجره بود.
عن نفسه يعني نزديک شده بيوسف که ديگر فاصله چندان نبود و البته با کمال زينت و آرايش آمد وَ غَلَّقَت‌ِ الأَبواب‌َ جمع باب است و گفتند هفت درب بود ابواب بيوت و ابواب دور تو همتو که کسي وارد نشود و يوسف هم فرار نکند
جلد 11 - صفحه 177
وَ قالَت هَيت‌َ لَک‌َ در قرائت هيت اختلاف زيادي در قرّاء شده لکن نظر به اينکه ما جز سياهي قرآن هيچ قرائتي را معتبر نميدانيم و او بفتح ها و تا و سکون ياء است و هيت اسم فعل است بمعني هلم‌ّ يعني بشتاب و کلمه لک يعني بنفع تو است که اگر چنين کني نزد من بسيار عزيز ميشوي و سفارش تو را هم نزد عزيز و نزد ملک ميکنم و از من بهره‌برداري کامل ميکني.
قال‌َ مَعاذَ اللّه‌ِ استعيذ باللّه اعاذة و معاذا و فرق بين اعوذ باللّه و معاذ اللّه اينست که اعوذ باللّه فعل عبد است يعني من پناه ميبرم بخدا و معاذ اللّه فعل الهي است که او مرا پناه ميدهد و من در پناهگاه او هستم.
إِنَّه‌ُ رَبِّي مرا تربيت کرده تا باين مقام رسانيده و مقام نبوت و علم و حکمت بمن عنايت فرموده أَحسَن‌َ مَثواي‌َ چه اندازه نيکو کرده جايگاه مرا چه اندازه بعض مفسرين اشتباه کاري دارند که مرجع ضمير انّه را عزيز مصر دانسته و تعبير بربي يعني مالک و مولاي من است و بمن عزت گذاشته و من غلام او هستم همچه خيانتي باو نميکنم.
إِنَّه‌ُ لا يُفلِح‌ُ الظّالِمُون‌َ محققا رستگار نميشوند ظالمين چه ظالم بنفس باشد نافرماني او را بکند چه ظالم بغير باشد و اينکه عمل هم ظلم بنفس است معصيت بزرگي است و هم ظلم بعزيز است که متعرض حريم او شده‌ام و زليخا توهّم کرده بود که چون يوسف بعنوان غلامي در خانه او است هر چه بگويد بايد اطاعت کند و چون ديد اباء و امتناع او را.
178