1- متّهم بايد از خود دفاع و مجرم اصلى را معرفى کند. حضرت يوسف عليه السلام در برابر جمله «ما جَزاءُ مَنْ أَرادَ بِأَهْلِکَ سُوءاً» با گفتن «هِيَ راوَدَتْنِي»، پاسخ مناسبى به زليخا داد.*
2- کسى که در مقام قضاوت است بايد شکايت شاکى و دفاع متهم را بشنود و مدارک را بررسى کند و سپس نظر دهد. (در اين ماجرا همسر گفت که يوسف سوء قصد داشته، «أَرادَ بِأَهْلِکَ سُوءاً» يوسف تهمت را رد کرد و گفت: «هِيَ
جلد 4 - صفحه 189
راوَدَتْنِي» شاهد نيز علامت صدق و کذب را از راه پاره شدن پيراهن جلو تا پشت سر مطرح کرد)*
3- دفاع از بى گناه، واجب است و سکوت در همه جا زيبا نيست. «شَهِدَ شاهِدٌ»
4- کمک به روشن شدن حقيقت، کارى پسنديده است. «وَ شَهِدَ شاهِدٌ»*
5- خداوند از راهى که هيچ انتظارش نمى‌رود، افراد را حمايت مى‌کند. «شَهِدَ شاهِدٌ مِنْ أَهْلِها»
6- آنجا که خدا بخواهد، بستگان مجرم عليه او شهادت مى‌دهند. «شَهِدَ شاهِدٌ مِنْ أَهْلِها»
7- در شهادت و داورى، مراعات حسب، نسب، موقعيّت و خويشاوندى متّهم، جايز نيست. «شَهِدَ شاهِدٌ مِنْ أَهْلِها»
8- شهادت خويشان عليه يکديگر، سبب اطمينان بيشترى مى‌شود. «شاهِدٌ مِنْ أَهْلِها»*
9- در قضاوت، بيش از توجّه به گفته‌هاى شاکى و متهم، به بررسى مدارک و اسناد توجّه شود. قالَتْ ما جَزاءُ ... قالَ هِيَ راوَدَتْنِي ... شَهِدَ شاهِدٌ ... إِنْ کانَ قَمِيصُهُ ...*
10- در قضاوت، هر جرمى کارشناس نياز دارد. شَهِدَ شاهِدٌ ... إِنْ کانَ قَمِيصُهُ ...*
11- در جرم‌شناسى از آثار ظريف به جاى مانده، مجرم شناخته و مسايل کشف مى‌شود. إِنْ کانَ قَمِيصُهُ ...
12- قاضى مى‌تواند بر اساس قرائن، حکم کند. «إِنْ کانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَ هُوَ مِنَ الْکاذِبِينَ»
13- بکارگيرى روشهاى جرم‌شناسى براى تشخيص جرم و مجرم، لازم است.
إِنْ کانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ ...
تفسير نور(10جلدى)، ج4، ص: 190