اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ نِسوَةٌ فِي المَدِينَةِ امرَأَت‌ُ العَزِيزِ تُراوِدُ فَتاها عَن نَفسِه‌ِ قَد شَغَفَها حُبًّا إِنّا لَنَراها فِي ضَلال‌ٍ مُبِين‌ٍ (30)
جلد 11 - صفحه 184
و گفتند جماعتي از زنها که در مدينه مصر بودند که زوجه عزيز زليخا طلب ميکند غلام خود را از نفس آن غلام که نزد او رود و بتحقيق شيفته و عاشق او شده محققا ما مي‌بينيم که او در گمراهي آشکاري است.
وَ قال‌َ نِسوَةٌ فِي المَدِينَةِ تعبير بنسوه فرمود و نفرمود نساء المدينة براي اينکه جميع زنهاي مدينه نگفته بودند بلکه اطلاعي نداشتند زنهاي اعيان کشوري و لشگري که با زليخا رفت و آمد داشتند و معاشرت ميکردند و آشنا بودند و خبر پيدا کردند، و تعبير بقال و نفرمود قالت براي اينست که فاعلش ظاهر است نه مضمر مثل قوله تعالي يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا إِذا جاءَکُم‌ُ المُؤمِنات‌ُ مُهاجِرات‌ٍ الاية ممتحنة آيه 10، و گفتند جائز الوجهين است مثل قوله تعالي وَ قالَت‌ِ امرَأَت‌ُ فِرعَون‌َ قصص آيه 8.
امرَأَةُ العَزِيزِ زليخا و تعبير بامرئة العزيز اشاره به اينکه شوهر محترمي دارد که از تمام شوهرها محترم‌تر است با وجود اينکه تُراوِدُ فَتاها عَن نَفسِه‌ِ تعبير بفتيها يعني جواني که برسم غلامي نزد او بوده و کنعاني بوده و مورد اهميتي نبوده مع ذلک عاشق او شده و مايل نفس او شده که با او جمع شود.
قَد شَغَفَها حُبًّا فاعل شغف يوسف است يعني يوسف او را مشغوف خود کرده يعني عاشق يوسف شده، و حبّا از روي محبت و از براي حب درجاتيست تا درجه‌اي که عقل را زايل نکند متيّم گويند چنانچه در دعاي کميل دارد
و اجعلني بحبک متيما
و اگر عقل زايل شد او را عشق گويند که مورث جنون ميشود و از اينجا معلوم ميشود که اينکه نسبتهايي که بعض اهل منبر و بعض شعراء بمقام مقدس اولياء ميدهند اشتباه بزرگي است که بگويند حسين عليه السّلام عاشق خدا بود يا عاشق جمال پيغمبر و امثال اينها العياذ نسبت جنون است اينکه نوع تعبير در هيچ خبري نيست بلي عرفاء يک خبر مجعولي گفتند (من عرفني فقد عشقني
جلد 11 - صفحه 185
و من عشقني فقد عشقته).
إِنّا لَنَراها فِي ضَلال‌ٍ مُبِين‌ٍ ما او را در گمراهي آشکارا مشاهده ميکنيم کسي که يک شوهري دارد که تمام ماها حسرت ميبريم و بواسطه او بر تمام ماها برتري دارد عاشق يک غلام زر خريدي شده که پست‌ترين زنها اقبال باو نميکنند چه ضلالت و گمراهي آشکارتر از اينکه است.