آیه ۳۰ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۳۰ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۸

وَقَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَن نَّفْسِهِ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ

(این جریان در شهر منعکس شد؛) گروهی از زنان شهر گفتند: «همسر عزیز، جوانش [= غلامش‌] را بسوی خود دعوت می‌کند! عشق این جوان، در اعماق قلبش نفوذ کرده، ما او را در گمراهی آشکاری می‌بینیم!»

معنی کلمات و عبارات
«الْعَزِیز»: والا مقام. مراد شاه مصر، یا وزیر اعظم است. «قَدْ شَغَفَهَا حُبّاً»: عشق یوسف به اندرون دل او خزیده است و وی را شیفته و شیدای خود کرده است. واژه (حُبّاً) تمییز است.
نزول
نکات آیه
۱- عشق زلیخا به یوسف(ع) و تقاضاى کام جویى وى از او ، در شهر شایع شد. «و قال نسوة فى المدینة امرأت العزیز ترود فتیها» ۲- زنان اشراف ، عامل شیوع خبر ماجراى یوسف(ع) و زلیخا در پایتخت مصر «و قال نسوة فى المدینة» برداشت فوق، بر این اساس است که «فى المدینة» متعلق به «قال» باشد. بر این مبنا «قال نسوة فى المدینة ...» ; یعنى: زنان مراوده زلیخا با یوسف(ع) را در آن شهر (پایتخت مصر) نشر دادند. ۳- عشق زلیخا به یوسف(ع) و تقاضاى مکرر او براى کام روایى از وى ، زبانزد زنان اشراف شده بود. «و قال نسوة فى المدینة امرأت العزیز ترود فتیها عن نفسه» «فى المدینة» مى تواند متعلق به «قال» باشد و نیز محتمل است صفت براى «نسوة» باشد. براساس احتمال دوم، مراد از «قال نسوة فى المدینة...» این است که: زنان شهر ، داستان زلیخا را براى یک دیگر بازگو مى کردند. ۴- زلیخا ، همسر عزیز مصر بود. «امرأت العزیز» ۵- عشق یوسف(ع) تا درون قلب و دل زلیخا نفوذ کرده و آن را به تسخیر خویش درآورده بود. «قد شغفها حبًّا» «شغاف» به جداره و یا هسته مرکزى قلب گفته مى شود. «شغف» ; یعنى، جداره قلب شد و یا به مرکز آن رسید. ضمیر فاعلى در «شغفها» به «فتیها» برمى گردد و «حبّاً» تمییزى است مبدل از فاعل. بنابراین «شغفها حبّاً» در اصل چنین بوده است: «شغف حبّ یوسف إیاها» ; یعنى، محبت یوسف جداره قلب زلیخا شد و آن را احاطه کرد، و یا عشق یوسف(ع) جداره قلب زلیخا را شکافت و به درون آن نفوذ کرد. ۶- شیفتگى زلیخا به یوسف(ع) و داستان مراوده او ، در عنفوان جوانى یوسف(ع) بود. «ترود فتیها عن نفسه قد شغفها حبًّا» ۷- زنان اشراف ، تقاضاى کام جویى زلیخا از برده خویش را ، امرى نکوهیده دانسته و او را ملامت مى کردند. «و قال نسوة فى المدینة امرأت العزیز ترود فتیها عن نفسه قد شغفها حبًّا» «فتا» به معناى برده و عبد ، و نیز به معناى جوان است. به نظر مى رسد هر دو معناى «فتا» در «تراود فتاها» لحاظ شده باشد. ۸- شیفته غلام زرخرید شدن و تقاضاى کام روایى از او ، خطا و لغزشى روشن از دیدگاه زنان اشراف و همپالگیهاى زلیخا «قد شغفها حبًّا إنا لنریها فى ضلل مبین» هدف زنان اشراف از یاد کردن یوسف(ع) به عنوان «برده و جوانک زلیخا»، خرده گرفتن بر اوست که چرا به غلام زرخرید عشق مىورزد. ۹- عشق زلیخا به یوسف(ع) ، على رغم همسرى او براى عزیز مصر ، مایه شگفتى فراوان زنان اشراف و موجب مزید ملامت گویى از وى شد. «امرأت العزیز ترود فتیها عن نفسه» هدف زنان اشراف از یاد کردن زلیخا به عنوان «همسر عزیز مصر»، رساندن زشتى هر چه افزون تر ماجراى اوست ; یعنى، مراوده با بردگان زشت است و از همسر عزیز مصر ناپسندتر.
تفسیر (۱۴)
روایات و احادیث

۱۰- «عن على بن الحسین(ع): ... فلما سمع الملک کلام الصبى ... قال لیوسف: «أعرض عن هذا ...» و اکتمه قال: فلم یکتمه یوسف و أذاعه فى المدینة حتى قلن نسوة منهنّ إمرأة العزیز تراود فتاها عن نفسه... ; [منبع: علل الشرایع، ص ۴۹، ح ۱، ب ۴۹; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۱۴، ح ۱۷.] از امام سجاد(ع) نقل شده است: ... همین که پادشاه سخن کودک را شنید ... به یوسف گفت: از این ماجرا درگذر ... و آن را پوشیده بدار. [امام فرمود:] یوسف ماجرا را پوشیده نداشت و آن را در شهر منتشر کرد تا اینکه عده اى اززنان شهر گفتند: همسر عزیز غلام خود را به خویش دعوت کرده است ...». ۱۱- «عن أبى جعفر(ع) فى قوله «قد شغفها حبّاً» یقول: قد حجبها حبّه عن الناس فلاتعقل غیره ; [منبع: تفسیرقمى، ج ۱، ص ۳۵۷ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۲۳، ح ۵۴.] از امام باقر(ع) درباره قول خدا «قد شغفها حباً» روایت شده که مى فرمود: عشق یوسف پرده اى بر قلب همسر عزیز کشیده بود به گونه اى که او را از مردم جدا کرده بود و به هیچ کس غیر از یوسف نمى اندیشید».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۴)
  • افشا شدن عشق زلیخا به یوسف(علیه السلام) از سوی زنان شهر
  • اقرار زلیخا در حضور زنان مصری به پاکدامنی یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • اقرار ضمنی عزیز مصر به برایت یوسف(علیه السلام) و مقصّربودن همسر خود+۳ آیه
  • شیفته شدن همسر عزیز مصر (زلیخا) به غلامش یوسف(علیه السلام)، امری شگفت و مایه سرزنش زنان مصری
  • عفّت و پاکدامنی یوسف(علیه السلام)، در عنفوان جوانی+۵ آیه
  • یوسف(علیه السلام) نوجوان مورد علاقه شدید زلیخا و زنان اشراف مصر+۲ آیه
  • حکومت مصر در دوران عزیز، نظامی استبدادی+۲ آیه
  • زنان مصر و بریدن دست خویش، هنگام دیدن یوسف(علیه السلام)، از فرط تعجّب و هیجان+۱ آیه
  • نفوذ عشق و دوستی با یوسف(علیه السلام)، در قلب زلیخا
  • دوستی و عشق زلیخا به یوسف(علیه السلام)، عامل مکر و حیله او نسبت به ان حضرت+۱ آیه
  • دوستی و عشق زلیخا به یوسف(علیه السلام)، عامل کشانده شدن وی به گمراهی+۱ آیه
  • دوستی و عشق زلیخا به یوسف(علیه السلام)، عامل گرفتاری وی به گناه و اقدام به رابطه نامشروع+۱ آیه
  • دوستی و عشق زلیخا به یوسف(علیه السلام)، موجب مکر و حیله او نسبت به ان حضرت+۱ آیه
  • رسوایی زلیخا، با اشکار شدن محبّت او به یوسف(علیه السلام)
  • شیوع عشق زلیخا به یوسف(علیه السلام)، در میان زنان اشراف
  • دعوت زلیخا از زنان اشراف، پس از شیوع عشق او به یوسف(علیه السلام) در میان انان+۱ آیه
  • سرزنش زلیخا از طرف زنان اشراف، به جهت کامجویی از برده خویش+۱ آیه
  • شیوع عشق زلیخا به یوسف(علیه السلام)، در میان زنان اشراف
  • عشق زلیخا به یوسف(علیه السلام)، با وجود داشتن همسر
  • نفوذ عشق یوسف(علیه السلام)، در دل زلیخا
  • گمراهی زلیخا، از دیدگاه تعدادی از زنان مصر
  • عزیز مصر، همسر زلیخا
  • ایجاد رابطه دوستانه با زنان همسردار، امری ناپسند از دیدگاه مردم مصر باستان
  • گفتگوی زنان مصر، درباره رابطه زن عزیز مصر با حضرت یوسف(علیه السلام)
  • توطیه زنان اشراف مصر علیه زلیخا+۱ آیه
  • با خبر شدن زلیخا، از توطیه زنان مصر علیه وی+۱ آیه
  • ملامت شدن زلیخا از سوی زنان مصر، به جهت مراوده اش با یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • گناه بودن زنا و انزجار از ان در عصر یوسف(علیه السلام)+۵ آیه
  • زنا، گناه و معصیتی زشت و مورد تنفّر+۵ آیه
  • مصریان عصر یوسف(علیه السلام)، معتقد به زیبایی فرشتگان ملایکه+۱ آیه
  • شایعه عشق و دل بستگی زلیخا به یوسف(علیه السلام)در میان جامعه، از سوی زنان دربار مصر+۱ آیه
  • پیروی از شهوات، موجب جهالت ادمی و قرار گرفتن در زمره بی خردان+۱ آیه
  • فوران شهوت جنسی و طغیان ان، موجب خروج انسان از حالت طبیعی+۲ آیه
  • درخواست کامجویی زلیخا از یوسف(علیه السلام) و عشق به وی، نشانه ضلالت زلیخا، در نظر زنان اشراف مصر
  • زلیخا، همسر عزیز مصر+۱ آیه
  • استمداد یوسف(علیه السلام) از خداوند، برای رهایی از مکر زلیخا و زنان اشراف مصر با حفظ عفّت خود+۲ آیه
  • استمداد یوسف(علیه السلام) از خداوند، بستری مناسب برای حفظ حریم عفّت و پاکی او+۲ آیه
  • ابادانی مصر، در عصر یوسف(علیه السلام)+۵ آیه
  • قلب زلیخا، اکنده از عشق و دوستی به یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
  • عشق و محبت یوسف(علیه السلام) در قلب زلیخا، موجب درخواست نامشروع از ان حضرت+۲ آیه
  • یوسف(علیه السلام) شخصیتی با کرامت، همچون فرشته، در دیدگاه زنان اشراف مصر+۱ آیه
  • گناه زنا در عصر یوسف(علیه السلام) و انزجار مردم از ان+۵ آیه
  • استفاده از چاقو، در مصر باستان+۱ آیه
  • زندانی شدن یوسف علیه السلام در زندان مصر+۵ آیه
  • ابادانی مصر، در عصر یوسف علیه السلام+۳ آیه
  • رواج کفر، در میان مصریان باستان+۲ آیه
  • انکار اخرت، از سوی مصریان باستان+۱ آیه
  • عقیده مصریان باستان به وجود فرشتگان+۱ آیه
  • معاشرت و مراوده زنان با مردان، امری محکوم
  • توطیه مکر زلیخا در توجیه عشق خود، با نشان دادن یوسف علیه السلام به زنان مصری+۱ آیه
  • مکر زنان اشراف مصری برای توطیه و جنجال، علیه عشقبازی زلیخا به یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • توبیخ زنان دربار از زلیخا، به علت قصد کامجویی از خدمتگزار خویش+۱ آیه
  • شیفته شدن همسر عزیز مصر (زلیخا) به غلامش یوسف علیه السلام، امری شگفت و مایه سرزنش زنان
  • بریدن دست به جای ترنج از سوی زنان مصری، بر اثر شیدایی به یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • تشبیه یوسف علیه السلام به فرشته، از سوی زنان مصری+۱ آیه
  • بهت زدگی زنان مصر، در مقابل زیبایی یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • بهتزدگی زنان مصر، در برابر جمال و زیبایی یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • زلیخا، مجذوب زیبایی بیمثال یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • دوستی و عشق زلیخا به یوسف علیه السلام، سبب مکر و حیله او نسبت به ان حضرت+۲ آیه
  • نفوذ عشق به یوسف علیه السلام، در قلب زلیخا
  • علاقه و محبّت شدید زلیخا به یوسف جوان علیه السلام
  • سپری شدن دوران جوانی یوسف علیه السلام، در دربار و خانه عزیز مصر+۹ آیه
  • سپری شدن دوران جوانی یوسف علیه السلام در زندان+۱ آیه
  • دعای یوسف علیه السلام برای ایمنی خود از مکر زنان مصری و ارتکاب گناه+۱ آیه
واژه‌ها