تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ وَ إِلاَّ تَصْرِفْ عَنِّي کَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَ أَکُنْ مِنَ الْجاهِلِينَ (33)
قالَ رَبِ: عرض کرد اى پروردگار من. السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَ: زندان دوست‌تر است به من. مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ: از آنچه مى‌خوانند اين زنان مرا بسوى آن از مطاوعت و ميل به ايشان:
عجب درمانده‌ام از کار اينان
مرا زندان به از ديدار اينان
تنبيه: اگر گويند چگونه يوسف گفت زندان نمودن ايشان مرا دوست‌تر است از آنچه دعوت کنند و حال آنکه قسمت اول هم معصيت و نمى‌شود معصيتى محبوبتر باشد نسبت به معصيت ديگر. «1» جواب آنکه: مراد اخف و اسهل باشد، يعنى صبر بر خوارى و سختى زندان
«1» نقل از تنزيه الانبياء ص 53.
جلد 6 - صفحه 215
مرا خوشتر آيد از اجابت ملتمس ايشان. مانند آنکه کسى را مخير کنند ميان دو مکروه يکى آسان و يکى سخت، گويد اين دوست‌تر از آن. يا زندان بودن نفس من و صبر بر آن دوست‌تر است از فعل معصيت و سجن از اجسام موجوده باقيه و صحيح نيست تعلق اراده به آن، پس لابد باشد از تقديرى (اى: صبرى فى السّجن او سجن نفسى عن المعصية احبّ الىّ) و اين اولى‌تر است از تقديرى که گفته‌اند (سجنهم ايّاى فى السّجن احبّ الىّ) زيرا اول را دليل مساعد و ثانى بدون دليل است.
خلاصه يوسف عليه السّلام به درگاه الهى عرض نمود که: وَ إِلَّا تَصْرِفْ عَنِّي کَيْدَهُنَ: و اگر نگردانى و باز ندارى از من عاقبت مکر و فريب ايشان را، يعنى اگر مرا در پناه عصمت و لطف خود نگاه ندارى و مرا بحال خود گذارى.
اهل معانى گفته‌اند که در آيه کلمه «ثمرة» يا «عاقبة» محذوف، و تقدير آنکه:
«و الّا تصرف عنّى ثمرة کيدهنّ او عاقبة کيدهنّ» براى آنکه کيد آنها دعوت و مراوده و مطالبه بود، و آن حاصل بود و آنچه مدفوع و مصروف باشد معصيت است که ثمره کيد آنها بود. أَصْبُ إِلَيْهِنَ: ميل نمايم بسوى ايشان يا قول ايشان به طبع و مقتضاى شهوت خود. وَ أَکُنْ مِنَ الْجاهِلِينَ: و باشم من از نادانان به ارتکاب آنچه نشايد و مستحق مذمت گردم.