اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ دَخَل‌َ مَعَه‌ُ السِّجن‌َ فَتَيان‌ِ قال‌َ أَحَدُهُما إِنِّي أَرانِي أَعصِرُ خَمراً وَ قال‌َ الآخَرُ إِنِّي أَرانِي أَحمِل‌ُ فَوق‌َ رَأسِي خُبزاً تَأکُل‌ُ الطَّيرُ مِنه‌ُ نَبِّئنا بِتَأوِيلِه‌ِ إِنّا نَراک‌َ مِن‌َ المُحسِنِين‌َ (36)
و داخل شد با يوسف در زندان دو جوان يا دو غلام گفت يکي از آن دو بدرستي که من ديدم در خواب که ميفشردم شراب را و ديگري گفت بدرستي که من ديدم که روي سر نان حمل داشتم طيور آمدند و نانها را خوردند خبر بده ما را بعاقبت اينکه کار و تعبير اينکه خوابها بدرستي که ما تو را از نيکوکاران ميبينيم وَ دَخَل‌َ مَعَه‌ُ السِّجن‌َ فَتَيان‌ِ فتي جوان را ميگويند چنانچه ميفرمايد سَمِعنا فَتًي يَذکُرُهُم يُقال‌ُ لَه‌ُ إِبراهِيم‌ُ انبياء آيه 61، و اطلاق بر غلام يعني عبد هم ميشود و فتاة هم بر زن جوان و بر اماء ميشود و گفتند در حديث دارد که
(لا تقولن احدکم عبدي و امتي و لکن فتاي و فتاتي)
و ميفرمايد وَ لا تُکرِهُوا فَتَياتِکُم عَلَي البِغاءِ إِن أَرَدن‌َ تَحَصُّناً نور آيه 33. يعني امائکم چنان که غلام هم دو معني دارد بمعني جوان وِلدان‌ٌ مُخَلَّدُون‌َ واقعه 17، دهر 19، و حضرت ابي عبد اللّه عرض کرد در مناجات با خدا
(قد برز عليهم غلاما اشبه النّاس خلقا و خلقا و منطقا برسولک)
و بمعني عبد هم اطلاق شده.
جلد 11 - صفحه 193
باري ممکن است مراد دو مملوک ملک باشند يکي مأمور بطعام ملک و ديگري مأمور شراب او و وجه دخول آنها در سجن گفتند که ملک احتمال داد که آنکه مأمور بطعام بود زهر در طعام زده و آنکه مأمور شراب بوده او را اعانت کرده سپس کشف شد که مأمور بطعام زهر داخل در طعام کرده او را بدار زدند و مأمور شراب بي‌تقصير بوده او را بر کار خود مقرر کردند، و ممکن است اينکه دو جوان بودند در دستگاه ملک مشغول باين دو شغل بودند.
قال‌َ أَحَدُهُما آنکه مأمور شراب بود إِنِّي أَرانِي أَعصِرُ خَمراً يعني انگور ميفشردم که براي ملک يا آب انگور ببرم که اطلاق خمر بر او ميشود يا شراب کنم براي ملک.
وَ قال‌َ الآخَرُ آنکه مأمور بطعام بوده إِنِّي أَرانِي أَحمِل‌ُ فَوق‌َ رَأسِي خُبزاً که طعام براي ملک ميبردم تَأکُل‌ُ الطَّيرُ مِنه‌ُ طيور خوردند از آن خبزها نَبِّئنا بِتَأوِيلِه‌ِ تأويل مآل کار و عاقبت و پيش آمد ميان دو رؤيا چيست که تعبير بتعبير ميکنند و از کجا فهميدند که حضرت يوسف عالم بتأويل است شايد خود حضرت يوسف [ع] قبلا فرموده باشد که من علم بتأويل خواب دارم يا آنکه آنها از جلالت و حسن اعمال او استکشاف کرده بودند بقرينه إِنّا نَراک‌َ مِن‌َ المُحسِنِين‌َ که گفتند حضرتش بزندانيها احسان و محبت ميکرد از طعام خود بآنها ميداد، اگر جاي آنها تنگ بود توسعه ميداد، آنها را نصيحت ميکرد، با آنها خوش سلوکي مينمود، دلداري ميداد، امر بصبر ميفرمود، ديدن آنها ميرفت.
194