اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ما تَعبُدُون‌َ مِن دُونِه‌ِ إِلاّ أَسماءً سَمَّيتُمُوها أَنتُم وَ آباؤُکُم ما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ بِها مِن سُلطان‌ٍ إِن‌ِ الحُکم‌ُ إِلاّ لِلّه‌ِ أَمَرَ أَلاّ تَعبُدُوا إِلاّ إِيّاه‌ُ ذلِک‌َ الدِّين‌ُ القَيِّم‌ُ وَ لکِن‌َّ أَکثَرَ النّاس‌ِ لا يَعلَمُون‌َ (40)
عبادت نميکنيد شما بت‌پرستان مگر يک اسمايي که هيچگونه معني و حقيقت ندارد که خود شما اينکه اسماء را اختراع کرده‌ايد و پدران شما اسم گذارده‌ايد و حال آنکه هيچ پيغمبري از جانب الهي دليلي و حجتي بر شما نازل نفرموده نيست حکمي مگر مختص بخدا است و او چنين حکم فرمود که عبادت نکنيد مگر ذات مقدس او را اينست دين پابرجا و لکن اکثر ناس نميدانند.
ما تَعبُدُون‌َ روي سخن با همان دو نفر صاحبي السجن است لکن مخاطب جميع مشرکين هستند لذا بلفظ جمع فرمود ما تَعبُدُون‌َ.
إِلّا أَسماءً سَمَّيتُمُوها اسم آلهه و ارباب روي آن بتها گذارده‌اند و آنها را خدايان خود ناميده‌اند و حال آنکه نه الوهيت دارند و ربوبيت نه خالقند و نه رازق، نه نافعند و نه ضارّ، نه محيي و نه مميت، نه عليم و نه قدير، نه عطاء و منعي دارند و نه رضا و سختي، يک جمادي بيش نيستند.
أَنتُم وَ آباؤُکُم شما و آباء و اجداد شما از زمان نوح اينکه بتها را باغواء شيطان پرستش کرديد و آنها را آلهه خود قرار داديد و حال آنکه ما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ
جلد 11 - صفحه 199
بِها مِن سُلطان‌ٍ سلطان دليل و حجّت است و بايد اجازه و دستور و امريه از جانب خدا داشته باشيد بر پرستش آنها و اينکه هم بايد بتوسط انبياء خداوند انزال فرمايد و احدي از انبياء دعوت بشرک نکرده بلکه اولين دعوت آنها امر بتوحيد بوده إِن‌ِ الحُکم‌ُ إِلّا لِلّه‌ِ بسليقه و هواي نفساني و دعوت شيطاني و تخيّلات موهومه و استحسانات و قياسات حکم نميتوان کرد و اينکه جمله ردّ بر عامه عمياء است که نوع احکام را بقياسات و استحسانات و ظنون غير معتبره و اولوية ظنيه عمل ميکنند چون دست آنها از اخبار آل اطهار کوتاه است و حال آنکه قياس محق دين ميکند چنانچه خبر ابان تصريح فرموده پس از اينکه سؤال کرد از آن حضرت که اگر قطع يک انگشت مرأة نمود ديه آن چقدر است فرمود صد دينار، اگر دو انگشت دويست دينار، اگر سه انگشت سيصد دينار، اگر چهار انگشت فرمود دويست دينار، تعجب کرد سه انگشت سيصد چهار انگشت دويست حضرت فرمود قياس در دين نبايد کرد
(اذا قيست محق الدين)
پس از آن سرّ آن را بيان فرمود که
(ان‌ّ المرأة تعاقل الرجل الي ثلث الدية فاذا بلغ الثلث رجع الي النصف).
اينجا هم حضرت يوسف [ع] فرمود خداوند حکم بشرک نکرده بلکه (امر أَلّا تَعبُدُوا إِلّا إِيّاه‌ُ) که اصل و پايه دين توحيد است و بقيه عقائد از شئونات توحيد است.
ذلِک‌َ الدِّين‌ُ القَيِّم‌ُ دين حق ثابت پا برجا همين توحيد است با مراعات جميع شرائط آن که حضرت رضا عليه السّلام در نيشابور بعد از اينکه فرمود
(کلمة لا اله الّا اللّه حصني من قالها دخل في حصني و من دخل في حصني امن من عذابي)
سکوتي فرمود و گفت
(بشرطها و انا من شروطها).
وَ لکِن‌َّ أَکثَرَ النّاس‌ِ لا يَعلَمُون‌َ يا جاهل بسيط هستند يا جاهل مرکّب که خيال ميکنند عالم هستند.
200