اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ لِلَّذِي ظَن‌َّ أَنَّه‌ُ ناج‌ٍ مِنهُمَا اذکُرنِي عِندَ رَبِّک‌َ فَأَنساه‌ُ الشَّيطان‌ُ ذِکرَ رَبِّه‌ِ فَلَبِث‌َ فِي السِّجن‌ِ بِضع‌َ سِنِين‌َ (42)
و فرمود يوسف بآن کسي که نجات پيدا کرد از آن دو نفر ياد کن مرا نزد سيّد خود ملک پس فراموش کرد او را شيطان ياد نزد سيّدش را پس ماند يوسف در زندان چند سالي.
مسئلة مشکلة- و آن اينست که در تفسير اينکه آيه از نظر مفسرين و اخبار مختلف است و ما ابتداء بهر طريق تفسير ميکنيم و سپس حق در مقام را بيان ميکنيم وَ قال‌َ يوسف لِلَّذِي ظَن‌َّ أَنَّه‌ُ ناج‌ٍ مِنهُمَا که ساقي باشد و ظن در اينجا بمعني يقين است مثل آيه شريفه إِنِّي ظَنَنت‌ُ أَنِّي مُلاق‌ٍ حِسابِيَه حاقه آيه 20، اذکُرنِي عِندَ رَبِّک‌َ به اينکه يوسف بي‌گناه و بي‌تقصير گرفتار حبس شده و بخواه که مرا نجات دهد و بيرون آورد.
فَأَنساه‌ُ الشَّيطان‌ُ ذِکرَ رَبِّه‌ِ بعض مفسرين گفتند ضمير انسيه و ضمير ربّه بيوسف برميگردد يعني شيطان يوسف را از ذکر پروردگارش غافل کرد که توجه بخدا نکرد در خلاصي از حبس و توجه بمخلوق کرد و همين سبب شد که فَلَبِث‌َ فِي السِّجن‌ِ بِضع‌َ سِنِين‌َ و اخباري بر طبق اينکه تفسير ذکر کرده‌اند از حضرت زين العابدين و از حضرت صادق عليهما السّلام و از حضرت رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و از حضرت مجتبي عليه السّلام حتي اينکه جبرئيل [ع] آمد يوسف کي تو را خوش صورت‌ترين خلق قرار داده، کي محبت تو را در قلب پدرت انداخت، کي تو را از قتل نجات داد، کي تو را از چاه بيرون آورد، کي تو را از کيد زنها خلاص کرد تمام را بگفت خدا پس چرا از خدا نخواستي و توجه بمخلوق کردي بايد در حبس بماني، يوسف [ع] بسيار گريه کرد که او را يکي از گريه کنندگان
جلد 11 - صفحه 202
عالم شمردند آدم، نوح، يعقوب، يوسف، صديقه طاهره و زين العابدين عليهم السّلام که اهل زندان از گريه او بتنگ آمدند تا آنکه جبرئيل آمد دعائي تعليم او کرد موجب خلاصي او شد اينکه يک نحو تفسير.
و اما نحو ديگر آنکه ضمير انسيه و ضمير ربّه بساقي برميگردد که او فراموش کرد ذکر يوسف را نزد ملک که سيّد او بود و اينکه باعث شد که چند سال در زندان ماند و اينکه يوسف خطايي نکرد پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم هم از اصحاب طلب نصرت ميکرد ائمه اطهار [ع] هم حتي از دشمن طلب ميکردند و مؤمن اگر در شدّت باشد و طريقي براي تخلص داشته باشد اقدام کند تقصيري نکرده و تحقيق اينکه حضرت يوسف [ع] خود از خداي خود طلب حبس کرد براي نجات از دعوت زنها گفت رَب‌ِّ السِّجن‌ُ أَحَب‌ُّ إِلَي‌َّ مِمّا يَدعُونَنِي إِلَيه‌ِ و موقعي که اينکه فرمايش را بساقي کرد سه روز بيشتر از حبس نگذشته بود و بايد طوري شود که اينکه قضيه زليخا و يوسف متروک شود و از نظرها بيرون رود البته اگر صبر کرده بود و اظهاري نکرده بود بهتر بود لکن اظهارش هم خطا و تقصيري نبود و بعبارت اخري يک ترک اولي بيش نبود و گريه يوسف بر همين ترک اولي بوده چنانچه گريه آدم هم از اينکه جهت بوده و باين جمع بين اخبار ميشود و تفسير دوم که ضمير فانسيه و ذکر ربه راجع بساقي است نه بيوسف بلکه شاهد بر اينکه در دو آيه بعد که ميفرمايد وَ ادَّکَرَ بَعدَ أُمَّةٍ اينکه نسيان او بوده و در اينکه موقع متذکر شده و مراد از بضع چند سال است که گفتند از سه تا نه اطلاق بضع ميشود و مشهور اينکه يوسف هفت سال در زندان بود تا ملک آن خواب را ديد که ميفرمايد:
203