تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قالَ الْمَلِکُ ائْتُونِي بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي فَلَمَّا کَلَّمَهُ قالَ إِنَّکَ الْيَوْمَ لَدَيْنا مَکِينٌ أَمِينٌ (54)
وَ قالَ الْمَلِکُ ائْتُونِي بِهِ: و گفت ملک مصر بياوريد يوسف را نزد من.
أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي: تا خالص گردانم او را براى خود و مهمات را به او واگذارم.
در تيسير: ملک مصر هفتاد مرکب آراسته با تاج و لباس ملوکانه به زندان فرستاد
«1» مستدرک وسائل الشيعة، جلد 2، ابواب جهاد النفس، باب اوّل، صفحه 270، حديث 12.
جلد 6 - صفحه 239
و به تعظيمى هر چه تمامتر يوسف را به بارگاه آوردند.
تنبيه: توجه ملک و اعتماد او نسبت به يوسف به چند جهت بوده:
1- چون در تعبير خواب او تمام عاجز و يوسف حل مشگل نمود، لا جرم طبع مايل به او شد.
2- ثبات و صبر يوسف او را جذب نمود، زيرا پس از اذن در خروج از زندان سبقت ننموده بلکه توقف و طلب نمود تفحص را تا برائت او از جميع تهمتها حاصل آيد.
3- تحقيق برائت او از تهمت به شهادت خصم به طهارت و نزاهت.
4- در مدت دو سال در محبس نهايت جديت را در طاعات و عبادات بدون هيچ قصورى، لا جرم اين امور سبب حسن ملک گرديد.
در خبر است «1» چون يوسف عليه السّلام خواست بيرون آيد، زندانيان در مفارقت او جزع و زارى نمودند که ما به تو انس و الفت و لطف و محبت تو خوشحال بوديم، اکنون چه کنيم؟ يوسف عليه السّلام در حق آنها دعا نمود:
اللّهم اعطف بهم قلوب الاخيار و لا تکتم عليهم الاخبار. خدايا دلهاى ولات و نيکان را بر اينان مهربان گردان و خبرها را بر ايشان پوشيده مدار تا خبر شهر خود را بدانند.
چون بيرون آمد بر در زندان نوشت: هذا قبر الاحياء و بيت الاحزان و تجربة الاصدقاء و شماته الاعداء: اين قبر زندگان و خانه اندوهيان و تجربه دوستان و شماتت دشمنان است.
پس به حمام رفته خود را شسته خلعت ملک پوشيده چون به بارگاه ملک رسيده ايستاده گفت: حسبى ربّى من دنياى و آخرتى، و حسبى ربّى من خلقه، عزّ جاره و جلّ ثناؤه و تقدّست اسمائه و لا اله غيره چون چشم او بر ملک افتاد گفت: اللّهمّ انّى اسئلک بخيرک و أعوذ بک من شرّه و من شرّ غيره. نزديک ملک رسيد سلام و تحيت فرمود، ملک او را استقبال به انواع اجلال و اکرام، او را بر تخت نشاند.
«1» بحار الانوار، جلد 12، صفحه 294 (با اندکى تفاوت)
جلد 6 - صفحه 240
فَلَمَّا کَلَّمَهُ: پس چون او را به سخن درآورد و با او صحبت نمود، پايه علم او و رتبه کمال او را بدانست، قدر او را شناخت، لذا امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: المرء مخبوء تحت لسانه. «1» مرد در زير زبان بود پنهان. ايضا فرمود: لسان المرء ترجمان عقله. «2» زبان مرد ترجمان عقل او است. عقل از روى مثل به حاسه سمع بيند. تا نگويد نداند دانا باشد يا نادان، چون به گفتار درآيد اگرچه خبر غيرى را دهد کلام او اول از مقدار عقل و اندازه علم او حکايت کند، اگر نيک گويد ثمره آن و اگر بد گويد نتيجه آن است.
کلام سرور اولياء حضرت على مرتضى عليه السّلام است: لا تنظر الى من قال و انظر الى ما قال. «3» نظر نکن کيست گويد و نظر نما چه مى‌گويد.
چون دانش يوسفى هويدا گشت، قالَ إِنَّکَ الْيَوْمَ لَدَيْنا مَکِينٌ أَمِينٌ:
ملک گفت بدرستى که تو امروز نزد ما با قدر و منزلت و امانت دارنده هستى، تا حال تو را نشناختيم، اکنون شناختيم لا جرم بقدر امانتت پايه مکانت نهاديم.
مکالمه: ملک با يوسف چون سخن گفت، يوسف به زبان عربى جواب داد، پرسيد: چه زبان است؟ گفت: زبان عمّم اسمعيل عليه السّلام بعد به لغت عبرانى تکلم، پرسيد: چه زبان است؟ فرمود: زبان پدران من.
وهب گويد: «4» ملک هفتاد زبان دانا به هر کدام تکلم نمود يوسف او را به همان لغت جواب داد، پس گفت: مى‌خواهم تعبير خواب را از تو بشنوم. يوسف فرمود: اى ملک، خواب ديدى هفت گاو فربه سفيد و خوش منظر از رود نيل بيرون آمدند پستانها پر از شير، تو به حسن خلقت آنها متعجب که ناگاه آب نيل فرو شد، از ميان گل و لاى هفت گاو لاغر خاکى رنگ پديدار، شکمها خالى و پستانها بدون شير و دندانها و پنجه‌ها مانند سگان با خرطومهاى سباع حمله نموده گاوان فربه را دريده استخوانهاى آنها را شکسته مغز آن را مکيدند. تو متحير
«1» نهج البلاغه فيض الاسلام حکمت 140.
«2» تفسير ابو الفتح ج 6 ص 402.
«3» همان مصدر.
«4» تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 53.
جلد 6 - صفحه 241
شدى بعد هفت خوشه گندم سبز و تازه از زمين بيرون و هفت سنبل سياه و خشک همه در يکجا جمع، بادى آمد خوشه‌هاى خشک را بر آن سبزه‌ها زده آتشى خارج تمام آنها را سوزانيد، از شدت وحشت بيدار شدى. پس يوسف تعبير را مانند سابق شرح داد ملک گفت: کمال شرف و بزرگوارى من است که تابع رأى تو باشم، اگر تو نبودى هرگز مرا قوت حفظ رعيت و سياست مملکت نبودى.
اشهد ان لا اله الّا اللّه وحده لا شريک له و انّک رسوله. ملک اقرار به وحدانيت الهى و نبوت يوسف عليه السّلام نمود بنا بقولى.