آیه ۵۴ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۵۴ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۲

وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي فَلَمَّا كَلَّمَهُ قَالَ إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌ

پادشاه گفت: «او [= یوسف‌] را نزد من آورید، تا وی را مخصوص خود گردانم!» هنگامی که (یوسف نزد وی آمد و) با او صحبت کرد، (پادشاه به عقل و درایت او پی برد؛ و) گفت: «تو امروز نزد ما جایگاهی والا داری، و مورد اعتماد هستی!»

معنی کلمات و عبارات
«اَسْتَخْلِصْهُ»: او را از مقرّبان و خاصّان کنم. «کَلَّمَهُ»: با یوسف سخن گفت. با شاه سخن گفت. فاعل (کَلَّمَ) می‌تواند شاه یا یوسف باشد. «لَدَیْنَا»: نزد ما. در پیش ما. «مَکِینٌ»: دارای مکانت و منزلت. محترم و ارجمند.
نزول
نکات آیه
۱- پادشاه مصر پس از آشکار شدن بى گناهى و کمال عفت و پاکدامنى یوسف(ع) ، به دیدار او دل بست و با فرمانى مجدد او را به دربار خویش فراخواند. «ذلک لیعلم أنى لم أخنه ... و قال الملک ائتونى به أستخلصه لنفسى» ۲- پادشاه مصر در فراخوانى یوسف(ع) به دربار ، یادآور شد که وى را مشاور ویژه خویش خواهد ساخت. «قال الملک ائتونى به أستخلصه لنفسى» آن گاه که آدمى کسى را محرم اسرار خود قرار دهد و در امور خویش وى را مداخله دهد، گفته مى شود: «أستخلصه» (برگرفته شده از لسان العرب). بنابراین «أستخلصه لنفسى» ; یعنى، تا یوسف(ع) را محرم اسرار خویش سازم و در اداره امور مملکتى او را مداخله دهم. از این معنا مى توان به مشاور مخصوص تعبیر کرد. ۳- یوسف(ع) پس از آشکار شدن بى گناهیش بر پادشاه و درباریان ، دعوت او را پذیرفت و بى درنگ از زندان به دربار رفت. «قال الملک ائتونى به ... فلما کلّمه» اتصال جمله «فلما کلّمه» به «ائتونى به» و نیاوردن مطالبى نظیر رساندن فرمان پادشاه به یوسف(ع) ، اعلام نتیجه محاکمه زنان به وى و... براى رساندن این معناست که میان فرمان پادشاه و گفت و گو با یوسف(ع) فاصله اى نبود. ۴- یوسف(ع) و پادشاه در نخستین ملاقاتشان با یکدیگر ، درباره رؤیاى پادشاه ، تعبیر یوسف(ع) و گزینش او به سمت مشاور ، به گفت و گو پرداختند. «و قال الملک ائتونى به أستخلصه لنفسى فلما کلّمه» اگرچه در آیه شریفه تصریح نشده که پادشاه و یوسف(ع) درباره چه موضوعى گفت و گو کردند ; ولى قراین حالیه و مقالیه حاکى است که موضوع سخن درباره رؤیاى پادشاه و تعبیر یوسف(ع) و نیز دعوت از یوسف(ع) به همکارى و مشاوره و... بوده است. ۵- گفت و گوى یوسف(ع) با پادشاه در نخستین ملاقات ، موجب توجه بیشتر و اعتماد افزون تر پادشاه به او شد. «فلما کلّمه قال إنک الیوم لدینا مکین أمین» ظاهر این است که ضمیر فاعلى در «کلّمه» به یوسف(ع) و ضمیر مفعولى آن به پادشاه برگردد. ترتب جمله «قال إنک...» مؤید این نظر است و چون پادشاه پس از گفت وگوى یوسف(ع) با وى اظهار داشت: «إنک الیوم ...»، معلوم مى شود سخنان یوسف(ع) باعث توجه افزون تر پادشاه به او شد. ۶- سخن آدمى مى تواند نشان دهنده مرتبت و شخصیت او باشد. «فلما کلّمه قال إنک الیوم لدینا مکین أمین» ۷- یوسف(ع) انسانى مقتدر و امین و شایسته اعتماد بود. «إنک الیوم لدینا مکین أمین» ۸- پادشاه مصر در پى ملاقاتش با یوسف(ع) و احراز شخصیت و دانش او ، به وى اعلام کرد که در دستگاه حکومتى ، رأیى نافذ و فرمانى مطاع خواهد داشت. «فلما کلّمه قال إنک الیوم لدینا مکین أمین» به کسى که داراى منزلتى والا و شأنى رفیع باشد «مکین» گفته مى شود. «أمین» نیز به کسى گفته مى شود که از خیانت بپرهیزد و به صداقت گفتارش و درستى رفتارش اطمینان باشد. سخن پادشاه (تو نزد ما منزلتى والا دارى) کنایه از این است که: دستوراتت نافذ است و آنچه در امر حکومت پیشنهاد کنى مورد قبول است. ۹- پادشاه مصر در عصر یوسف، فردى با فراست و از حکمت و تدبیر برخوردار بود. «و قال الملک ائتونى به أستخلصه لنفسى فلما کلّمه قال إنک الیوم لدینا مکین أمین» ۱۰- پادشاه مصر در عصر یوسف ، دوستدار پاکدامنان ، دانشمندان و درستکاران امین بود. «فلما کلّمه قال إنک الیوم لدینا مکین أمین» ۱۱- واگذار کننده منصب، باید توانمندى و امانت دارىِ منصب پذیر را احراز کند. «قال الملک ائتونى به أستخلصه لنفسى ... مکین أمین» ۱۲- الغاى حکم بردگى یوسف(ع) به دست پادشاه مصر * «ائتونى به أستخلصه ... قال إنک الیوم لدینا مکین أمین» جمله «أستخلصه لنفسى» و نیز متروک شدن قصه بردگى یوسف(ع) در ادامه داستان او ، مى تواند گویاى برداشت فوق باشد.
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۲)
  • ازاد شدن یوسف(علیه السلام) از زندان مصر پس از سالها حبس+۲ آیه
  • اقرار پادشاه مصر بهامانتداری و مکانت یوسف(علیه السلام)
  • یوسف(علیه السلام)، انسانی امانتدار و شایسته اعتماد+۲ آیه
  • اعتراف پادشاه مصر به امانتداری یوسف(علیه السلام)
  • امانتداری یوسف(علیه السلام)، زمینه پیشنهاد پذیرش مسؤولیت در سرزمین مصر+۲ آیه
  • امانتداری، زمینه جلب اعتماد دیگران+۲ آیه
  • بهرهمندی یوسف(علیه السلام) از عنایات خدا در دنیا و اخرت در پرتو امانتداری+۲ آیه
  • امانتداری، نمودی از نیکوکاری+۱ آیه
  • امانتداری، ملاک قرار گرفتن در زمره نیکوکاران+۱ آیه
  • اطمینان پادشاه مصر به یوسف(علیه السلام)، در پی احراز بیگناهی او پس از بازجویی از زنان اشراف+۱ آیه
  • فرمان پادشاه مصر به احضار یوسف(علیه السلام)، در پی بیگناهی او پس از بازجویی از زنان+۱ آیه
  • اثبات بی گناهی یوسف(علیه السلام) برای پادشاه مصر، پس از بازجویی و فراخواندن وی به دربار خود+۱ آیه
  • اعتماد افزونتر پادشاه مصر به یوسف(علیه السلام)، در پی گفتگوی یوسف(علیه السلام) با وی
  • اثبات بیگناهی و عدم خیانت یوسف(علیه السلام) برای پادشاه مصر، پس از بازجویی از زنان اشراف مصر+۲ آیه
  • دستور مجدّد شاه به ازادی یوسف(علیه السلام) از زندان، پس از اشکار شدن بیگناهی ان حضرت+۲ آیه
  • پادشاه مصر در عصر یوسف(علیه السلام)، فردی برخوردار از فراست، حکمت و تدبیر
  • امانتداری، شرط لازم برای حاکمان، جهت احراز مقام حکومتی+۱ آیه
  • منصب عزیزی، از مناصب حکومت پادشاهی مصر باستان+۱ آیه
  • مصر، دارای حکومت پادشاهی، در دوران یوسف(علیه السلام)+۳ آیه
  • دریغ نکردن یوسف(علیه السلام)، از دانش و مدیریت خویش در حکومت مصر، به رغم ازار دیدن از ان+۲ آیه
  • جواز همکاری با حکومت ظالمان، در جهت خدمت به مردم و جلوگیری از فساد+۲ آیه
  • درخواست یوسف(علیه السلام) از پادشاه مصر برای تصدّی مقام حکومتی، به دلیل امانتداری و کاردانی اش و موافقت پادشاه با ان+۲ آیه
  • ازادی یوسف(علیه السلام) از زندان همراه احترام و یافتن جایگاه مناسب در حاکمیّت+۳ آیه
  • سخن ادمی، نشان دهنده شخصیّت او
  • گفتار و سخن ادمی از راههای شناخت خصوصیّات و روحیّات اشخاص+۱ آیه
  • عفّت یوسف(علیه السلام)، باعث ارزشمندی او نزد پادشاه مصر+۱ آیه
  • جواز تعاون و همکاری با حاکمان کفرپیشه، برای خدمت به انسانها+۳ آیه
  • برخورداری مصریان از حکومت، نشانه تمدّن ان دیار+۶ آیه
  • فرمان مستقیم پادشاه به ازادی یوسف علیه السلام از زندان+۱ آیه
  • ازاد شدن یوسف علیه السلام از زندان مصر، پس از مدّت طولانی+۱ آیه
  • احترام عزیز مصر به یوسف علیه السلام پس از سخنان ان حضرت و پی بردن عزیز به شخصیّت وی
  • سخن پربار و بیان رسای یوسف علیه السلام نزد عزیز مصر، سبب پی بردن وی به مقام والا و امانتداری ان حضرت
  • رؤیای عزیز مصر و تعبیر ان به وسیله یوسف علیه السلام، سبب رسیدگی مجدّد به اتّهام زلیخا علیه ان حضرت و اثبات بیگناهی او+۹ آیه
  • رفاه و اسایش یوسف علیه السلام، پس از دوران دشوار زندان و رسیدن به مقام حکومت+۳ آیه
  • یوسف علیه السلام، انسانی امانتدار و شایسته اعتماد+۲ آیه
  • اعتراف پادشاه مصر به امانتداری یوسف علیه السلام
  • امانتداری یوسف علیه السلام، زمینه پیشنهاد پذیرش مسیولیّت در سرزمین مصر+۱ آیه
  • واگذاری تصدّی امر اقتصاد و مدیریت خزانهداری مصر، خواسته یوسف علیه السلام از عزیز مصر، پس از پی بردن او به شخصیت ان حضرت+۱ آیه
  • قدرت بر حفظ و اداره امور و دانش لازم، دو شرط اساسی برای تصدّی منصب حکومتی و مدیریت اجرایی+۱ آیه
  • معاشرت نیکوی پادشاه مصر نسبت به یوسف علیه السلام بعد از شنیدن تعبیر خواب خود از سوی ان حضرت+۴ آیه
  • یوسف علیه السلام، دارای جایگاه والا در مصر+۱ آیه
  • یوسف علیه السلام، معرّفی کننده شخصیت و دانش خود برای حکومت و تدبیر امور اقتصادی، در پیشگاه پادشاه مصر+۲ آیه
واژه‌ها