سوره یوسف، آیه ۵۴ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۲
وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي فَلَمَّا كَلَّمَهُ قَالَ إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌ
پادشاه گفت: «او [= یوسف] را نزد من آورید، تا وی را مخصوص خود گردانم!» هنگامی که (یوسف نزد وی آمد و) با او صحبت کرد، (پادشاه به عقل و درایت او پی برد؛ و) گفت: «تو امروز نزد ما جایگاهی والا داری، و مورد اعتماد هستی!»
معنی کلمات و عبارات
«اَسْتَخْلِصْهُ»: او را از مقرّبان و خاصّان کنم. «کَلَّمَهُ»: با یوسف سخن گفت. با شاه سخن گفت. فاعل (کَلَّمَ) میتواند شاه یا یوسف باشد. «لَدَیْنَا»: نزد ما. در پیش ما. «مَکِینٌ»: دارای مکانت و منزلت. محترم و ارجمند.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- پادشاه مصر پس از آشکار شدن بى گناهى و کمال عفت و پاکدامنى یوسف(ع) ، به دیدار او دل بست و با فرمانى مجدد او را به دربار خویش فراخواند. «ذلک لیعلم أنى لم أخنه ... و قال الملک ائتونى به أستخلصه لنفسى»
۲- پادشاه مصر در فراخوانى یوسف(ع) به دربار ، یادآور شد که وى را مشاور ویژه خویش خواهد ساخت. «قال الملک ائتونى به أستخلصه لنفسى»
آن گاه که آدمى کسى را محرم اسرار خود قرار دهد و در امور خویش وى را مداخله دهد، گفته مى شود: «أستخلصه» (برگرفته شده از لسان العرب). بنابراین «أستخلصه لنفسى» ; یعنى، تا یوسف(ع) را محرم اسرار خویش سازم و در اداره امور مملکتى او را مداخله دهم. از این معنا مى توان به مشاور مخصوص تعبیر کرد.
۳- یوسف(ع) پس از آشکار شدن بى گناهیش بر پادشاه و درباریان ، دعوت او را پذیرفت و بى درنگ از زندان به دربار رفت. «قال الملک ائتونى به ... فلما کلّمه»
اتصال جمله «فلما کلّمه» به «ائتونى به» و نیاوردن مطالبى نظیر رساندن فرمان پادشاه به یوسف(ع) ، اعلام نتیجه محاکمه زنان به وى و... براى رساندن این معناست که میان فرمان پادشاه و گفت و گو با یوسف(ع) فاصله اى نبود.
۴- یوسف(ع) و پادشاه در نخستین ملاقاتشان با یکدیگر ، درباره رؤیاى پادشاه ، تعبیر یوسف(ع) و گزینش او به سمت مشاور ، به گفت و گو پرداختند. «و قال الملک ائتونى به أستخلصه لنفسى فلما کلّمه»
اگرچه در آیه شریفه تصریح نشده که پادشاه و یوسف(ع) درباره چه موضوعى گفت و گو کردند ; ولى قراین حالیه و مقالیه حاکى است که موضوع سخن درباره رؤیاى پادشاه و تعبیر یوسف(ع) و نیز دعوت از یوسف(ع) به همکارى و مشاوره و... بوده است.
۵- گفت و گوى یوسف(ع) با پادشاه در نخستین ملاقات ، موجب توجه بیشتر و اعتماد افزون تر پادشاه به او شد. «فلما کلّمه قال إنک الیوم لدینا مکین أمین»
ظاهر این است که ضمیر فاعلى در «کلّمه» به یوسف(ع) و ضمیر مفعولى آن به پادشاه برگردد. ترتب جمله «قال إنک...» مؤید این نظر است و چون پادشاه پس از گفت وگوى یوسف(ع) با وى اظهار داشت: «إنک الیوم ...»، معلوم مى شود سخنان یوسف(ع) باعث توجه افزون تر پادشاه به او شد.
۶- سخن آدمى مى تواند نشان دهنده مرتبت و شخصیت او باشد. «فلما کلّمه قال إنک الیوم لدینا مکین أمین»
۷- یوسف(ع) انسانى مقتدر و امین و شایسته اعتماد بود. «إنک الیوم لدینا مکین أمین»
۸- پادشاه مصر در پى ملاقاتش با یوسف(ع) و احراز شخصیت و دانش او ، به وى اعلام کرد که در دستگاه حکومتى ، رأیى نافذ و فرمانى مطاع خواهد داشت. «فلما کلّمه قال إنک الیوم لدینا مکین أمین»
به کسى که داراى منزلتى والا و شأنى رفیع باشد «مکین» گفته مى شود. «أمین» نیز به کسى گفته مى شود که از خیانت بپرهیزد و به صداقت گفتارش و درستى رفتارش اطمینان باشد. سخن پادشاه (تو نزد ما منزلتى والا دارى) کنایه از این است که: دستوراتت نافذ است و آنچه در امر حکومت پیشنهاد کنى مورد قبول است.
۹- پادشاه مصر در عصر یوسف، فردى با فراست و از حکمت و تدبیر برخوردار بود. «و قال الملک ائتونى به أستخلصه لنفسى فلما کلّمه قال إنک الیوم لدینا مکین أمین»
۱۰- پادشاه مصر در عصر یوسف ، دوستدار پاکدامنان ، دانشمندان و درستکاران امین بود. «فلما کلّمه قال إنک الیوم لدینا مکین أمین»
۱۱- واگذار کننده منصب، باید توانمندى و امانت دارىِ منصب پذیر را احراز کند. «قال الملک ائتونى به أستخلصه لنفسى ... مکین أمین»
۱۲- الغاى حکم بردگى یوسف(ع) به دست پادشاه مصر * «ائتونى به أستخلصه ... قال إنک الیوم لدینا مکین أمین»
جمله «أستخلصه لنفسى» و نیز متروک شدن قصه بردگى یوسف(ع) در ادامه داستان او ، مى تواند گویاى برداشت فوق باشد.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۳–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۳–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۳–۵۷ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۵۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۵۴–۵۷ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار بی گناهی یوسفآثار عفت یوسفاعتماد پادشاه مصر به یوسفامانتداری کارگزاران حکومتحکمت پادشاه مصرزمینه شخصیت شناسیشرایط گزینش کارگزاران حکومتعلاقه به یوسففضایل پادشاه مصرقدرت کارگزاران حکومتمدیریت پادشاه مصرمشاور مخصوص پادشاه مصرملاقات پادشاه مصر با یوسفپادشاه مصر و امینانپادشاه مصر و بردگی یوسفپادشاه مصر و عفیفانپادشاه مصر و علمایوسف پس از زندانآثار علم یوسفیوسف در دربار مصردعوت از یوسفامانتداری یوسفگفتگوی یوسف با پادشاه مصرشخصیت یوسفبی گناهی یوسفپادشاه مصر و یوسفاقتدار یوسفنقش سخنرؤیای پادشاه مصرفضایل یوسفقصه یوسف
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۲)
- ازاد شدن یوسف(علیه السلام) از زندان مصر پس از سالها حبس+۲ آیه
- اقرار پادشاه مصر بهامانتداری و مکانت یوسف(علیه السلام)
- یوسف(علیه السلام)، انسانی امانتدار و شایسته اعتماد+۲ آیه
- اعتراف پادشاه مصر به امانتداری یوسف(علیه السلام)
- امانتداری یوسف(علیه السلام)، زمینه پیشنهاد پذیرش مسؤولیت در سرزمین مصر+۲ آیه
- امانتداری، زمینه جلب اعتماد دیگران+۲ آیه
- بهرهمندی یوسف(علیه السلام) از عنایات خدا در دنیا و اخرت در پرتو امانتداری+۲ آیه
- امانتداری، نمودی از نیکوکاری+۱ آیه
- امانتداری، ملاک قرار گرفتن در زمره نیکوکاران+۱ آیه
- اطمینان پادشاه مصر به یوسف(علیه السلام)، در پی احراز بیگناهی او پس از بازجویی از زنان اشراف+۱ آیه
- فرمان پادشاه مصر به احضار یوسف(علیه السلام)، در پی بیگناهی او پس از بازجویی از زنان+۱ آیه
- اثبات بی گناهی یوسف(علیه السلام) برای پادشاه مصر، پس از بازجویی و فراخواندن وی به دربار خود+۱ آیه
- اعتماد افزونتر پادشاه مصر به یوسف(علیه السلام)، در پی گفتگوی یوسف(علیه السلام) با وی
- اثبات بیگناهی و عدم خیانت یوسف(علیه السلام) برای پادشاه مصر، پس از بازجویی از زنان اشراف مصر+۲ آیه
- دستور مجدّد شاه به ازادی یوسف(علیه السلام) از زندان، پس از اشکار شدن بیگناهی ان حضرت+۲ آیه
- پادشاه مصر در عصر یوسف(علیه السلام)، فردی برخوردار از فراست، حکمت و تدبیر
- امانتداری، شرط لازم برای حاکمان، جهت احراز مقام حکومتی+۱ آیه
- منصب عزیزی، از مناصب حکومت پادشاهی مصر باستان+۱ آیه
- مصر، دارای حکومت پادشاهی، در دوران یوسف(علیه السلام)+۳ آیه
- دریغ نکردن یوسف(علیه السلام)، از دانش و مدیریت خویش در حکومت مصر، به رغم ازار دیدن از ان+۲ آیه
- جواز همکاری با حکومت ظالمان، در جهت خدمت به مردم و جلوگیری از فساد+۲ آیه
- درخواست یوسف(علیه السلام) از پادشاه مصر برای تصدّی مقام حکومتی، به دلیل امانتداری و کاردانی اش و موافقت پادشاه با ان+۲ آیه
- ازادی یوسف(علیه السلام) از زندان همراه احترام و یافتن جایگاه مناسب در حاکمیّت+۳ آیه
- سخن ادمی، نشان دهنده شخصیّت او
- گفتار و سخن ادمی از راههای شناخت خصوصیّات و روحیّات اشخاص+۱ آیه
- عفّت یوسف(علیه السلام)، باعث ارزشمندی او نزد پادشاه مصر+۱ آیه
- جواز تعاون و همکاری با حاکمان کفرپیشه، برای خدمت به انسانها+۳ آیه
- برخورداری مصریان از حکومت، نشانه تمدّن ان دیار+۶ آیه
- فرمان مستقیم پادشاه به ازادی یوسف علیه السلام از زندان+۱ آیه
- ازاد شدن یوسف علیه السلام از زندان مصر، پس از مدّت طولانی+۱ آیه
- احترام عزیز مصر به یوسف علیه السلام پس از سخنان ان حضرت و پی بردن عزیز به شخصیّت وی
- سخن پربار و بیان رسای یوسف علیه السلام نزد عزیز مصر، سبب پی بردن وی به مقام والا و امانتداری ان حضرت
- رؤیای عزیز مصر و تعبیر ان به وسیله یوسف علیه السلام، سبب رسیدگی مجدّد به اتّهام زلیخا علیه ان حضرت و اثبات بیگناهی او+۹ آیه
- رفاه و اسایش یوسف علیه السلام، پس از دوران دشوار زندان و رسیدن به مقام حکومت+۳ آیه
- یوسف علیه السلام، انسانی امانتدار و شایسته اعتماد+۲ آیه
- اعتراف پادشاه مصر به امانتداری یوسف علیه السلام
- امانتداری یوسف علیه السلام، زمینه پیشنهاد پذیرش مسیولیّت در سرزمین مصر+۱ آیه
- واگذاری تصدّی امر اقتصاد و مدیریت خزانهداری مصر، خواسته یوسف علیه السلام از عزیز مصر، پس از پی بردن او به شخصیت ان حضرت+۱ آیه
- قدرت بر حفظ و اداره امور و دانش لازم، دو شرط اساسی برای تصدّی منصب حکومتی و مدیریت اجرایی+۱ آیه
- معاشرت نیکوی پادشاه مصر نسبت به یوسف علیه السلام بعد از شنیدن تعبیر خواب خود از سوی ان حضرت+۴ آیه
- یوسف علیه السلام، دارای جایگاه والا در مصر+۱ آیه
- یوسف علیه السلام، معرّفی کننده شخصیت و دانش خود برای حکومت و تدبیر امور اقتصادی، در پیشگاه پادشاه مصر+۲ آیه