آیه ۶۷ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۶۷ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۳

وَقَالَ يَا بَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِن بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُّتَفَرِّقَةٍ وَمَا أُغْنِي عَنكُم مِّنَ اللَّهِ مِن شَيْءٍ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ

و (هنگامی که می‌خواستند حرکت کنند، یعقوب) گفت: «فرزندان من! از یک در وارد نشوید؛ بلکه از درهای متفرّق وارد گردید (تا توجه مردم به سوی شما جلب نشود)! و (من با این دستور،) نمی‌توانم حادثه‌ای را که از سوی خدا حتمی است، از شما دفع کنم! حکم و فرمان، تنها از آنِ خداست! بر او توکّل کرده‌ام؛ و همه متوکّلان باید بر او توکّل کنند!»

معنی کلمات و عبارات
«مَآ أُغْنَی عَنکُمْ»: شما را بی‌نیاز نمی‌گردانم و قدرت دفع شر و جلب خیر برایتان ندارم. «إِنْ»: نیست.
نزول
نکات آیه
۱- یعقوب(ع) در آستانه سفر فرزندانش به مصر ، آنان را با معارفى الهى آشنا ساخت و حقایقى از توحید را به آنان تذکر و تعلیم داد. «قال یبنىّ لاتدخلوا ... و علیه فلیتوکل المتوکلون» ۲- مصر در عصر یوسف(ع) ، داراى دروازه هایى متعدد بود. «لاتدخلوا من باب وحد وادخلوا من أبوب متفرقة» ۳- دربار یوسف(ع) ، داراى دربهایى متعدد براى ورود و خروج مراجعه کنندگان * «لاتدخلوا من باب وحد وادخلوا من أبوب متفرقة» در اینکه مراد از مفعول «ادخلوا» چیست ، آیا مصر است و یا بارگاه یوسف؟ دو نظر ابراز شده است. برداشت فوق ناظر به احتمال دوم است. قابل ذکر است که تکرار «لما دخلوا» در آیه ۶۹ مؤید احتمال اول مى باشد. ۴- یعقوب(ع) در سفر دوم فرزندانش به مصر ، حادثه اى را در کمین آنان احساس مى کرد و نگران پیشامدى ناگوار براى آنان بود. «لاتدخلوا من باب وحد ... ما أُغنى عنکم من الله من شىء» ۵- یعقوب(ع) منشأ خطر براى فرزندانش را در آستانه ورودشان به مصر مى پنداشت. «لاتدخلوا من باب وحد ... ما أُغنى عنکم من الله من شىء» ۶- یعقوب(ع) حادثه اى ناگوار را براى بنیامین در سفرش به مصر احساس کرده بود. «لاتدخلوا من باب وحد ... ما أُغنى عنکم من الله من شىء» از اینکه یعقوب(ع) نه در سفر اول و نه در سفر سوم فرزندان خویش (اذهبوا فتحسسوا من یوسف و أخیه در آیه ۸۷) - که بنیامین همراه آنان نبود - نگرانى خاصى را ابراز نکرد و سفارش ویژه اى نداشت، معلوم مى شود در این سفر، خطرى را براى بنیامین احساس کرده بود. ۷- یعقوب(ع) در آستانه سفر دوم فرزندانش به مصر ، به آنان توصیه کرد براى ورود به آن دیار ، دروازه هاى متعددى را برگزینند و از یک دروازه وارد نشوند. «یبنىّ لاتدخلوا من باب وحد وادخلوا من أبوب متفرقة» ۸- یعقوب(ع) ، ورود فرزندانش را به مصر از دروازه هاى متعدد ، راهى محتمل براى جلوگیرى از خطر احساس شده مى دید.* «وادخلوا من أبوب متفرقة و ما أُغنى عنکم من الله من شىء» ۹- یعقوب(ع) نگران از چشم زخم و حسادت بر فرزندان خویش در صورت ورود جملگى آنان به مصر از یک دروازه آن «لاتدخلوا من باب وحد ... و ما أُغنى عنکم من الله من شىء» آیه شریفه در این باره که یعقوب(ع) چه خطرى را براى فرزندان خویش و یا براى بنیامین احساس مى کرده، بیانى ندارد. بسیارى از مفسران گفته اند از اینکه یعقوب(ع) از آنان خواسته متفرق شوند و از دربهاى متعدد وارد گردند، مى توان حدس زد که وى از خطر چشم زخم و مانند آن هراسان بوده است. ۱۰- لزوم چاره اندیشى و تدبیر براى حفظ سلامت فرزندان «یبنىّ لاتدخلوا من باب وحد» ۱۱- هیچ کس و هیچ تدبیر و برنامه اى نمى تواند از اجراى تقدیرها ، مشیتها و فرمانهاى تکوینى خدا جلوگیرى کند. «ما أُغنى عنکم من الله من شىء إن الحکم إلاّ لله» «اغناء» (مصدر اُغنى) از غَنا و به معناى کفایت کردن و منع نمودن است (برگرفته شده از لسان العرب). «من شىء» مفعول براى «ما اُغنى» و «من الله» حال براى «شىء» مى باشد. بنابراین جمله «ما اُغنى عنکم ...» چنین معنا مى شود: من [با تدبیر خویش ]کفایت نمى کنم و باز نمى دارم چیزى (بلا و مصیبتى) را که از ناحیه خداوند [مقدّر] باشد. ۱۲- حاکمیت خدا بر هستى ، لزوم اتکا به خداوند و تنافى نداشتن توکل با تدارک اسباب و علتها ، از تعالیم یعقوب(ع) به فرزندان خویش «وادخلوا من أبوب متفرقة و ما أُغنى عنکم من الله من شىء» ۱۳- حاکمیت بر تمام هستى و علل و اسباب ، از آنِ خداوند است و جملگى مقهور حکم و تقدیر اویند. «وادخلوا من أبوب متفرقة و ما أُغنى عنکم من الله من شىء إن الحکم إلاّ لله» ۱۴- تدارک اسباب نباید موجب غفلت آدمى از حاکمیت مطلق خدا شود. «ادخلوا من أبوب متفرقة و ما أُغنى عنکم من الله من شىء إن الحکم إلاّ لله» یعقوب(ع) پس از تدبیرش در جهت جلوگیرى از حادثه ناگوار براى فرزندانش، بیان مى دارد که: با این همه نمى توانم از مقدرات الهى جلوگیرى کنم ; زیرا حکم و فرمان تنها از آنِ خداوند است ; یعنى، باید توجه داشت که اسباب و علّتها در دایره حکومت و خواست الهى عمل مى کنند. ۱۵- توکل بر خدا و اعتقاد به حاکمیت مطلق الهى نباید موجب نادیده انگاشتن اسباب و علل طبیعى شود. «ادخلوا من أبوب متفرقة ... إن الحکم إلاّ لله علیه توکلت» توکل کردن یعقوب(ع) بر خداوند (علیه توکلت) او را از چاره اندیشى و جست و جوى اسباب (لاتدخلوا من باب واحد ...) باز نداشت. و این درسى براى همگان است که نه تنها تدارک اسباب با توکل تنافى ندارد ; بلکه باید اسباب و علّتها را فراهم آورد و بر خداوند نیز توکل داشت. ۱۶- توحید یعقوب(ع) در توکل کردن بر خداوند «علیه توکلت» تقدیم «علیه» بر «توکلت» گویاى حصر است. ۱۷- باور به حاکمیت انحصارى خدا بر هستى ، موجب توکل بر خدا و اتکا نکردن به غیر اوست. «إن الحکم إلاّ لله علیه توکلت و علیه فلیتوکل المتوکلون» تفریع «علیه فلیتوکل» به وسیله «فاء» بر «إن الحکم إلاّ لله» گویاى برداشت فوق است. ۱۸- تنها خداوند شایسته اتکا و توکل کردن بر اوست. «و علیه فلیتوکل المتوکلون» مراد از «المتوکلون» اراده کنندگان توکل یا کسانى هستند که بر غیر خدا توکل کرده اند. بنابراین «و علیه فلیتوکل المتوکلون» ; یعنى، آنان که مى خواهند توکل کنند، تنها باید بر خدا توکل داشته باشند. و یا کسانى که بر غیر خدا توکل کرده اند باید [از غیر او قطع امید کنند و] تنها بر خدا توکل داشته باشند. ۱۹- ضرورت توکل بر خداوند در تمامى امور «علیه فلیتوکل المتوکلون» حذف متعلق «فلیتوکل» و بیان نکردن اینکه در چه امر و یا امورى باید به خدا توکل کنند ، گویاى این است که متعلق عام (همه امور) مى باشد.
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۶)
  • اطاعت پسران یعقوب(علیه السلام) از دستور پدرشان مبنی بر وارد شدن از دروازههای متعدّد به مصر+۱ آیه
  • اطاعت فرزندان یعقوب از وی، با ورود به مصر از دروازههای متعدّد+۱ آیه
  • سفارش یعقوب(علیه السلام) به فرزندان خود، مبنی بر پرهیز از ورود به مصر از یک دروازه
  • اگاهی اندکی از مردم به حاکمیّت اراده الهی بر اسباب و علل+۱ آیه
  • اطاعت فرزندان یعقوب از او، در مورد ورودشان از دروازههای متعدّد+۱ آیه
  • یعقوب(علیه السلام)، پدر برادران یوسف+۴ آیه
  • رفتار مهربانانه یعقوب(علیه السلام)، با فرزندان خویش+۱ آیه
  • اطاعت پسران یعقوب(علیه السلام) از دستور پدرشان، برای وارد شدن از دروازههای متعدّد، جهت ورود به مصر+۱ آیه
  • ناسازگار ندیدن تدبیر و برنامهریزی در امور زندگی با حاکمیّت اراده خداوند، از دانشهای اعطا شده به یعقوب(علیه السلام)+۱ آیه
  • انحصار حاکمیّت و فرمانروایی، به خداوند یکتا+۶ آیه
  • انحصار و اختصاص توکّل به خداوند+۳ آیه
  • توکّل یعقوب(علیه السلام) بر خداوند، به هنگام میثاق و تعهّد فرزندانش+۱ آیه
  • منافات نداشتن توکّل به خداوند، با استفاده از اسباب طبیعی
  • توکّل و اعتماد به خداوند، سفارش یعقوب(علیه السلام) به فرزندان خویش
  • توجّه به مقدّرات الهی، زمینهساز توکّل و اعتماد بر خداوند+۱ آیه
  • توجّه به حاکمیّت انحصاری خداوند بر هستی، زمینه توکّل بر او
  • توجّه انسان به ناتوانی خود در کفایت امور، مایه توکّل به خدا
  • لزوم توکّل به خداوند در تمام امور+۳ آیه
  • حقانیّت و امکان چشم زخم+۱ آیه
  • نگرانی یعقوب(علیه السلام) از چشم زخم مصریان، نسبت به فرزندان خویش
  • مهربانی یعقوب(علیه السلام)، عامل تدبیر ان حضرت برای حفظ سلامت فرزندان، از چشم زخم مردم مصر، با امر انان به ورود به ان از درهای متعدّد
  • اعتراف یعقوب(علیه السلام) مبنی بر قادر نبودن بر جلوگیری از چشم زخم به فرزندانش، در صورت تعلّق اراده الهی به ان
  • توکّل بر خدا، عامل مصونیّت از چشم زخم
  • تنها خداوند، قادر بر جلوگیری از چشم زخم
  • ظاهر نشدن در برابر شور چشمان، راهی برای در امان ماندن از چشم زخم
  • لزوم اطاعت فرزندان یعقوب از وی، در ورود از دروازه های متعدّد+۱ آیه
  • لزوم توکّل به خداوند، در تمام امور+۳ آیه
  • خداوند، حاکم و فرمانروای مطلق هستی+۲ آیه
  • انحصار داوری، در تمامی امور، از انِ خداوند+۵ آیه
  • فرمان یعقوب(علیه السلام) به فرزندانش، وارد شدن از دربهای مختلف به شهر منفیس
  • فرمان وارد شدن فرزندان از دربهای مختلف به شهر منفیس، از سوی یعقوب(علیه السلام)، از اموزه های الهی+۱ آیه
  • قصر یوسف، دارای دربهای گوناگون+۱ آیه
  • فرمان یعقوب(علیه السلام) به فرزندانش، ورود از دربهای مختلف قصر یوسف
  • ورود برادران یوسف از دربهای متعدّد به قصر وی، به دستور پدرشان یعقوب(علیه السلام)+۱ آیه
  • شهر منفیس، دارای دربهای متعدّد+۱ آیه
  • قصر یوسف، دارای دربهای مختلف
  • نگرانی یعقوب(علیه السلام) از حسادت و چشم زخم به فرزندان خویش، به دلیل زیبایی در صورت ورود دسته جمعی انان به مصر، از یک دروازه
  • اتّهام سرقت به فرزندان یعقوب(علیه السلام) با صدای بلند از طرف یکی از کارگزاران یوسف(علیه السلام) در مصر+۲ آیه
  • اگاهی اندکی از مردم، به حاکمیّت اراده الهی بر اسباب و علل+۱ آیه
  • توصیه های یعقوب(علیه السلام) به فرزندان خویش (لزوم توکّل بر خدا و توجّه به اسباب و علل) جلوه ای از علم ویژه او+۱ آیه
  • اعتقاد یعقوب(علیه السلام) به قضای الهی و جریان و حاکمیّت ان بر هستی
  • حاکمیّت قضای الهی، در نظام عالم و جهان هستی+۵ آیه
  • ناکافی بودن غلّه دریافتی سفر اوّل برای رفع قحطی، عامل بار بستن مجدّد کاروان فرزندان یعقوب، برای سفر دوم به سوی مصر+۱ آیه
  • ورود کاروان فرزندان یعقوب از دروازه های متعدّد به توصیه پدر+۱ آیه
  • حاکمیّت اراده و مشیّت خداوند بر اسباب و علل، از تعالیم خداوند به یعقوب علیه السلام+۱ آیه
  • مصر در دوران یوسف علیه السلام، دارای دروازههای متعدّد
  • سفرهای متعدّد فرزندان یعقوب به مصر، برای خرید اذوقه و گندم+۲ آیه
  • فرمان یعقوب علیه السلام به وارد شدن فرزندانش از دروازههای متعدّد به مصر و اطاعت انان از این دستور+۱ آیه
  • نگرانی یعقوب علیه السلام از چشمزخم مردم مصر، نسبت به فرزندان خویش
  • انجام شدن خواسته نفسانی یعقوب علیه السلام (ورود پسران از دربهای متعدّد) به توفیق الهی+۱ آیه
  • اطاعت از دستورات والدین، از اداب معاشرت با ایشان+۲ آیه
  • وجوب توکل به خداوند، در همه امور+۳ آیه
  • تهیه اذوقه از مصر عامل حرکت کاروان کنعایان از موطن خود+۳ آیه
  • ولایت تمام امور تکوینی و تشریعی، در انحصار خداوند+۳ آیه
  • اطاعت فرزندان یعقوب، از راهنماییهای پدر+۱ آیه
  • تعلیمات یعقوب علیه السلام در مورد استفاده از عوامل و اسباب متعدد برای کار در عین توکل به خدا، از اموزههای یعقوب علیه السلام
  • وحشت یعقوب علیه السلام از حسد و چشم زخم مردم مصر، هنگام ورود فرزندانش به ان دیار+۱ آیه
  • اطاعت فرزندان یعقوب از راهنماییهای پدر، جهت ورود به مصر+۱ آیه
  • پیشبینی و احساس خطر یعقوب علیه السلام برای فرزندانش در دومین سفرشان به مصر، جلوهای از علم ویژه ان حضرت+۱ آیه
  • توحید یعقوب علیه السلام در توکّل برخداوند+۲ آیه
  • توحید یعقوب علیه السلام در توکّل برخداوند+۲ آیه
  • پیشبینی و احساس خطر یعقوب علیه السلام برای فرزندانش در دومین سفرشان به مصر، جلوهای از علم ویژه ان حضرت+۱ آیه
  • توکّل بر خداوند در تمامی امور، از تعالیم یعقوب علیه السلام به فرزندانش
  • منافات نداشتن توکل با توسل به اسباب و علتها، از تعالیم یعقوب علیه السلام به فرزندان خویش
  • حاکمیت مطلقه خداوند بر هستی و علل و اسباب، از تعالیم یعقوب علیه السلام به فرزندان خود
  • عدم ورود از یک دروازه و گزینش دروازههای متعدّد، برای ورود به شهر، توصیه یعقوب علیه السلام به فرزندانش، در استانه سفر دوم انان به مصر
  • نگرانی یعقوب علیه السلام از چشم زخم و حسادت بر فرزندان خویش، در صورت ورود جملگی انان به مصر از یک دروازه
  • اطاعت فرزندان یعقوب از پدر خویش، با ورود از دروازههای متعدّد به مصر+۱ آیه
  • براورده شدن حاجت یعقوب علیه السلام، با ورود فرزندانش از دروازههای متعدد به مصر+۱ آیه
  • جلوگیری نکردن تدبیر یعقوب علیه السلام [اختیار کردن دروازههای متعدد برای ورود به مصر] از مقدّرات خدا، برای فرزندان او+۱ آیه
  • حاکمیت خدا بر هستی، لزوم اتّکا به خداوند و تنافی نداشتن توکل با تدارک اسباب و علتها، از تعالیم یعقوب علیه السلام به برادران یوسف
  • سفارش یعقوب علیه السلام به برادران یوسف در ورود به مصر، از درهای مختلف ان برای جلوگیری از حوادث+۱ آیه
  • نگرانی یعقوب علیه السلام از چشم زخم و حسادت بر فرزندان خویش، در صورت ورود همگی انان از یک دروازه شهر
  • تلاش یعقوب علیه السلام برای تامین سلامت برادران یوسف (فرزندان خویش) در سفر انان به مصر+۱ آیه
  • ورود برادران به مصر از دروازههای متعدّد ان، راهی محتمل- در نظر یعقوب علیه السلام- برای جلوگیری از خطر احساس شده
  • نقشه یوسف علیه السلام برای اوردن بنیامین به مصر+۹ آیه
واژه‌ها