اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قالُوا جَزاؤُه‌ُ مَن وُجِدَ فِي رَحلِه‌ِ فَهُوَ جَزاؤُه‌ُ کَذلِک‌َ نَجزِي الظّالِمِين‌َ (75)
گفتند برادران يوسف جزاء سرقت آن کسي که يافت شود متاع سرقت شده در رحل او پس خود او جزاء عمل خود هست ديگران مسئول او نيستند اينکه نحو
جلد 11 - صفحه 242
جزا ميدهيم ظالمين را.
قالوا ظاهرا قائل پسران يعقوب باشند و ممکن است تمام عير که خطاب شده بود بآنها باشند جزاؤه بعضي گفتند جزاء سرقت در آن زمان استرقاق سارق بوده، بعضي گفتند يک سال خدمت بوده لکن ظاهر اينست که جزاء نگاه داشتن و حبس سارق باشد آنهم بمقدار سرقت اگر امر عظيمي و مهمي باشد مدتش زياد ميشود و اگر کم باشد و مختصر مدتش قليل ميشود چنانچه امروز هم مرسوم تمام دول دنيا حتي دول اسلامي همين است فقط دين مقدس اسلام و نص قرآن قطع يد است آنهم طبق مذهب شيعه بنص اخبار فقط چهار انگشت غير از ابهام آنهم شرائطي دارد که بحد نصاب برسد و از حرز باشد و شرائط ديگر که در باب حدود مذکور است که در قرآن ميفرمايد وَ السّارِق‌ُ وَ السّارِقَةُ فَاقطَعُوا أَيدِيَهُما مائده آيه 42.
مَن وُجِدَ فِي رَحلِه‌ِ فقط آن کسي که عين مسروقه در رحل و بار او باشد مسئول است با اينکه مجرد و جدان در رحل اثبات سرقت نميکند زيرا ممکن است ديگران عمدا يا غفلة در رحل او گذارده باشند چنانچه واقعش هم همين بوده و اقامه شهودي هم نشده و اقرار بسرقت هم نکرده و غرض بهانه بوده که خود آنها اعتراف باين حکم کنند.
فَهُوَ جَزاؤُه‌ُ مرجع ضمير هو صاحب رحل است و مرجع ضمير جزاؤه عين مسروقه که ما وجد باشد که صواع ملک است و معني اينکه نيست که خود او جزاء باشد بلکه مراد اينست که جزاء سرقت هر چه هست متوجه باو است و اينکه جمله زياده بيان است و الا جمله قبل کافي بود.
کَذلِک‌َ نَجزِي الظّالِمِين‌َ سه احتمال در اينکه جمله ميرود: 1- کلام پسران يعقوب باشد که در شريعت ما چنين است که جزاء هر ظالمي بخود آن
جلد 11 - صفحه 243
ظالم متوجه ميشود.
2- کلام متصديان و کارمندان يوسف باشد که آنها گفتند که ما هم اينکه نحو است عمل ماها فقط همان ظالم که وجد في رحله جزاء ميدهيم با ديگران کاري نداريم.
3- آنکه فرمايش خداوند که ظالمين را عقوبت ميکنيم کسي را بواسطه ظلم ديگري مأخوذ نميکنيم و اينکه احتمال بنظر اقرب است و نظائرش در قرآن بسيار است مثل آيه إِن‌َّ المُلُوک‌َ إِذا دَخَلُوا قَريَةً أَفسَدُوها وَ جَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهلِها أَذِلَّةً وَ کَذلِک‌َ يَفعَلُون‌َ نمل آيه 34، و البته بمقتضاي عدل هم همين است هر کسي جزاي عمل خود را مي‌بيند غاية الامر فاعل ظلم سه قسم هستند فاعل بالمباشرة فاعل بالتسبيب فاعل بالرضا هر کدام بعقوبت خود گرفتار هستند مثل اينکه در قتل ابي عبد اللّه و ظلم باين خاندان عصمت يک دسته مباشرت داشتند مثل لشکر کربلا- يک دسته سبب شدند از ابي بکر و عمر و عثمان و معاويه و يزيد و إبن مرجانه و يک دسته راضي باين ظلمها بودند مثل اهل شام بلکه تمام فرق عامه و تمام در عقوبت شريک هستند کل بحسبه و مقدار ظلمه.