آیه ۷۷ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۷۷ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۴

قَالُوا إِن يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَّهُ مِن قَبْلُ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ أَنتُمْ شَرٌّ مَّكَانًا وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ

(برادران) گفتند: «اگر او [بنیامین‌] دزدی کند، (جای تعجب نیست؛) برادرش (یوسف) نیز قبل از او دزدی کرد» یوسف (سخت ناراحت شد، و) این (ناراحتی) را در درون خود پنهان داشت، و برای آنها آشکار نکرد؛ (همین اندازه) گفت: «شما (از دیدگاه من،) از نظر منزلت بدّترین مردمید! و خدا از آنچه توصیف می‌کنید، آگاهتر است!»

معنی کلمات و عبارات
«أَسَرَّهَا»: آن را به دل گرفت و پنهانش کرد. مرجع ضمیر (ها) واژه (مَقالَة، حَزازَة، نِسْبَة السَّرِقَة ...) مفهوم از مقام و کلام پیشین است. یا این که (إِجابَة) باشد. در این صورت معنی چنین می‌شود: پاسخ ایشان را نداد و آن را در دل نهان داشت، و یا این که ضمیر (ها) متوجّه جمله (أَنتُمْ شَرٌّ مَّکَاناً ...) است. «لَمْ یُبْدِهَا»: آن را آشکار نکرد. «مَکاناً»: مکانت و منزلت. جاه و مقام. تمییز است. «تَصِفُونَ»: وصف می‌کنید. بر می‌شمرید.
نزول
نکات آیه
۱- برادران یوسف با مشاهده جام شاهى در اثاثیه بنیامین ، وى را سارق آن جام شناختند و به آن اعتراف کردند. «قالوا إن یسرق فقد سرق أخ له من قبل» ۲- برادران یوسف در حضور او ، بنیامین را به داشتن روحیه سرقت متهم کردند. «قالوا إن یسرق» چون از نظر ظاهر بنیامین سارق شناخته شد، اقتضاى مقام آن بود که برادران یوسف از فعل ماضى (سرق) استفاده مى کردند. آنان با آوردن فعل مضارع (یسرق) - که دلالت بر استمرار و تجدد دارد - به جاى فعل ماضى درصدد بیان این معنا بودند که بنیامین داراى روحیه سرقت است. ۳- برادران یوسف در حضور او ، از گذشته برادر بنیامین (یوسف) سخن گفتند و سابقه دزدى را براى او نیز امرى ثابت شده قلمداد کردند. «إن یسرق فقد سرق أخ له من قبل» ۴- یوسف(ع) در دوران کودکى اش به ناحق متهم به دزدى شده بود. «فقد سرق أخ له من قبل ... قال ... الله أعلم بما تصفون» ۵- برادران یوسف بر این باور بودند که یوسف(ع) از میان رفته و نابود شده است. «فقد سرق أخ له من قبل» «من قبل» مى تواند متعلق به «سرق» باشد. بر این اساس جمله «فقد سرق ...» چنین معنا مى شود: او برادرى داشت که پیش از این دزدى کرده بود. همچنین مى تواند متعلق به مضمون «أخ له» باشد. بر این مبنا جمله چنین معنا مى شود: او پیشتر برادرى داشت که دزدى کرده بود. بر این فرض قید «من قبل» حاکى است که برادران یوسف مى پنداشتند که یوسف(ع) از میان رفته است. ۶- بنیامین و یوسف(ع) دو فرزند یعقوب(ع) از یک مادر «إن یسرق فقد سرق أخ له من قبل» ۷- فرزندان یعقوب گرایش بنیامین به دزدى را از ناحیه مادر وى دانسته و او را منشأ پیدایش ناهنجارى فرزندانش شمردند. «إن یسرق فقد سرق أخ له من قبل» جواب شرط (إن یسرق) جمله اى محذوف است و جمله «فقد سرق ...» - از باب آمدن سبب به جاى مسبب - جانشین جواب مى باشد. بنابراین جمله «إن یسرق ...» چنین معنا مى شود: اگر او دزدى کرد خلاف انتظار نیست; زیرا برادر مادرى اش نیز دزدى کرده بود پس دزدى آنان ریشه مادرى دارد. ۸- فرزندان یعقوب با این تحلیل که دزدى بنیامین ریشه مادرى دارد ، درصدد پیراستن خویش از عار و ننگ دزدى او بودند. «إن یسرق فقد سرق أخ له من قبل» برادران یوسف با توصیف بنیامین به دارا بودن روحیه دزدى (إن یسرق) و اثبات آن با مطرح ساختن دزدى برادر مادرى اش، درصدد بیان این معنا بودند که مادر آن دو در پیدایش روحیه دزدى نقش داشته ; ولى سایر برادرانش چون از مادرانى دیگرند، از این ناهنجارى پیراسته اند. ۹- یوسف(ع) در برابر سخن ناحق برادرانش (مطرح کردن سرقت دروغین او) از خود دفاع نکرد. «فأسرّها یوسف فى نفسه و لم یبدها لهم» ضمیر «ها» در «أسرّها» و «لم یبدها» به حقیقت و واقعیت ماجرایى که برادران یوسف با جمله «فقد سرق أخ» مطرح ساختند، باز مى گردد. بنابراین «فأسرّها ...» ; یعنى، یوسف(ع) حقیقت و واقعیت آن ماجرا را در نفس خویش نهان ساخت و از ابراز آن خوددارى کرد. ۱۰- یوسف(ع) بهره مند از سیطره بر خویشتن و برخوردار از حلم و بردبارى «فأسرّها یوسف فى نفسه و لم یبدها لهم» ۱۱- برادران یوسف بجز بنیامین ، داراى سیرت و منزلتى ناپسند و نکوهیده «قال أنتم شرّ مکانًا» «مکان» در آیه شریفه به معناى منزلت است و آن تمییزى مبدل از مبتدا مى باشد و کلام در اصل چنین بوده است «مکانکم شرّ». ۱۲- تصریح یوسف(ع) به سیرت و منزلت نکوهیده برادران خویش «قال أنتم شرّ مکانًا» ۱۳- آگاهى کامل خداوند به درستى و نادرستى گفته ها «و الله أعلم بما تصفون» ۱۴- یوسف(ع) به فرزندان یعقوب گوشزد کرد که سخن آنان (دزدى کردن برادر ابوینى بنیامین) را باور ندارد. «إن یسرق فقد سرق أخ له من قبل ... و الله أعلم بما تصفون» جمله «و الله أعلم ...» عطف بر «أنتم ...» است و هر دو مقول «قال» مى باشند. و از آن جا که «قال» در مقابل «أسرّ» و «لم یبد» قرار گرفته، مى توان گفت: مراد از «قول» ابراز کردن آن و آشکارا گفتن آن سخن است، نه آن که در دل خویش و زیر لب گفته باشد.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۵- «عن الرضا(ع) فى قول الله: «إن یسرق فقد سرق أخ له من قبل ...» قال: کانت لإسحاق النبى(ع) منطقة ... و کانت عند عمّة یوسف و کان یوسف عندها... فربطتها فى حقوه... و قالت: سرقت المنطقة فوجدت علیه... ; [منبع: تفسیرعیاشى، ج ۲، ص ۱۸۵، ح ۵۳ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۴۵، ح ۱۳۷.] از حضرت امام رضا(ع) درباره سخن خدا که [به نقل از برادران یوسف] فرمود: «إن یسرق فقد سرق أخ له من قبل ...» روایت شده است که فرمود: اسحاق پیامبر کمربندى داشت ... که در نزد عمّه یوسف بود و یوسف نیز در نزد عمّه خود بود ... پس عمّه کمربند را به کمر او بست ... و گفت: کمربند به سرقت رفته و سپس در کمر یوسف پیدا شد ...». ۱۶- «عن النبى(ص) فى قوله: «إن یسرق فقد سرق أخ له من قبل» قال: سرق یوسف(ع) صنماً لجدّه أبى اُمّه من ذهب و فضّة ، فکسره و ألقاه فى الطریق ، فعیّره بذلک إخوته ; از رسول خدا(ص) درباره سخن خدا [که به نقل از برادران یوسف] فرموده: «إن یسرق فقد سرق أخ له من قبل»: روایت شده است: یوسف، بتى از طلا و نقره را که از جدّ مادریش بود، دزدید و آن را شکست و در راه انداخت، پس برادران یوسف او را براى این کار سرزنش کردند».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۷)
  • اهتمام یوسف(علیه السلام) به حفظ ابروی برادران خود+۲ آیه
  • اتّهام سرقت به یوسف(علیه السلام) از سوی برادرانش
  • اجتناب یوسف(علیه السلام) از نسبت دزدی به بنیامین+۱ آیه
  • بنیامین و یوسف(علیه السلام) دو فرزند یعقوب(علیه السلام) از یک مادر
  • اجتناب یوسف(علیه السلام) از نسبت دزدی به بنیامین+۱ آیه
  • مشاهده پیمانه شاهی در اثاثیّه بنیامین، عامل اتّهام سرقت به او، از سوی برادران یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • اجتناب یوسف(علیه السلام) و کارگزارانش، هنگام اقتدار و حکومت در مصر، از هرگونه ظلم و ستم+۲ آیه
  • دروغگویی برادران در نسبت دادن دزدی به ان حضرت
  • اگاهی خداوند به دروغگو بودن برادران یوسف، در انتساب دزدی به ان حضرت
  • اتّهام سرقت به یوسف(علیه السلام)، از سوی برادران وی، در حضور او
  • خودداری یوسف(علیه السلام) از دفاع، در مقابل تهمت دزدی به خود
  • برادران یوسف، سرقت کننده برادر خود (یوسف(علیه السلام)) از پدرشان
  • سؤال تقریری فرزند بزرگ یعقوب از دیگر برادران، درباره پیمان گرفتن پدر از انان، مبنی بر باز گرداندن بنیامین به دامن وی+۱ آیه
  • برادران یوسف، دارای منزلتی ناپسند و نکوهیده در نظر ان حضرت
  • علم خداوند به دروغگویان+۲ آیه
  • خداوند، دانا و اگاه به تمامی سخنان
  • سرقت و دزدی، عملی مورد انکار همگان و قبیح، از نظر عرف جامعه+۲ آیه
  • مجاز نبودن کیفر بی گناهان به جای مجرمان در نظام مصر باستان در دوران یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • معاشرت ناپسند فرزندان یعقوب با برادر خود یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • نفس یوسف علیه السلام ظرفی برای نهان کردن اظهارات برادران او
  • یوسف علیه السلام، نهانکننده اظهارات برادرانش در نفس خویش
  • یوسف علیه السلام بهرهمند از سیطره بر نفس خویشتن و برخوردار از حلم
  • اتّهام سرقت به یوسف علیه السلام از سوی برادرانش
  • اهتمام یوسف علیه السلام به حفظ ابروی برادران خود+۲ آیه
  • برادران یوسف درصدد پیراستن خویش از عار و ننگ دزدی، پس از یافته شدن جام گمشده از محموله بنیامین
  • اتهام سرقت به یوسف علیه السلام و بنیامین از سوی برادرانش و اعلان یوسف علیه السلام مبنی بر اگاهی خدا به این افترا
  • اعتقاد برادران به دزد بودن یوسف علیه السلام، باعث پذیرش تهمت دزدی به بنیامین
  • ناراحتی و خشم درونی یوسف علیه السلام به جهت گفتار ناروای برادران ناتنی خویش، در حقّ او و برادرش بنیامین
  • برادران یوسف (به جز بنیامین)، دارای سیرت و منزلتی ناپسند و نکوهیده
  • قرار داشتن برادران یوسف در مکانت و جایگاهی بد، از نظر ان حضرت
  • یوسف علیه السلام، مورد ظلم و جفای برادران خود+۴ آیه
  • اگاهی خدا به سخنان و نسبتهای اشخاص دروغگو و بدکردار، از اموزههای یوسف علیه السلام
  • پاسخ نگفتن یوسف علیه السلام و پنهان داشتن سخن اتهامامیز برادران و جواب ان در دل، نشانه بردباری و رازداری ان حضرت
  • خشم پنهان یوسف علیه السلام، از نسبت دزدی و افترای برادران، در حق او
  • بردباری یوسف علیه السلام در برابر تهمتها و ازارهای برادران خود+۲ آیه
  • نقش مدیریت یوسف علیه السلام در انتقال و هجرت خاندانش، از کنعان به مصر+۱۲ آیه
  • نقشه یوسف علیه السلام برای اوردن بنیامین به مصر+۱۶ آیه
واژه‌ها