اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَمَّا استَيأَسُوا مِنه‌ُ خَلَصُوا نَجِيًّا قال‌َ کَبِيرُهُم أَ لَم تَعلَمُوا أَن‌َّ أَباکُم قَد أَخَذَ عَلَيکُم مَوثِقاً مِن‌َ اللّه‌ِ وَ مِن قَبل‌ُ ما فَرَّطتُم فِي يُوسُف‌َ فَلَن أَبرَح‌َ الأَرض‌َ حَتّي يَأذَن‌َ لِي أَبِي أَو يَحکُم‌َ اللّه‌ُ لِي وَ هُوَ خَيرُ الحاکِمِين‌َ (80)
پس چون مأيوس شدند اخوه يوسف از يوسف خالص شدند و با هم نجوي کردند گفت بزرگ آنها آيا نميدانيد اينکه پدر شما عهد. ميثاق الهي گرفت از شما و از قبل چه اندازه کوتاهي کرديد در مورد يوسف پس هرگز من از زمين حرکت نميکنم تا اينکه اذني براي من از پدرم نرسد يا حکمي از خدا در حق من صادر نشود و او بهترين حکم کنندگان است.
فَلَمَّا استَيأَسُوا مِنه‌ُ استيئاس طلب نااميدي است باب استفعال از ماده يئس است يعني براي آنها يقين حاصل شد که به هيچ وجه عزيز مصر إبن يامين را رها نميکند که استيئاس قبولي يأس است.
خَلَصُوا نَجِيًّا يعني خلوت کردند بنحوي که ديگران مذاکرات آنها را متوجه نشوند و با هم نجوي کردند آهسته آهسته بين خود صحبت کردند بزرگ آنها گفت قال‌َ کَبِيرُهُم که روبيل پسر خاله يوسف باشد بساير برادران و از سايرين عاقل‌تر بود و همان بود که مانع از قتل يوسف شد که قبلا ذکر شد قال‌َ کَبِيرُهُم أَ لَم تَعلَمُوا تماما حاضر بوديد که پدرم إبن يامين را نميگذاشت با شما بيايد ان اباکم تا اينکه قسم ياد کرديد و با خدا از شما عهد و ميثاق گرفت که او را بپدرم برگردانيد و اينکه پيش آمد مزيد شد بر آنچه وَ مِن قَبل‌ُ ما فَرَّطتُم تفريط مقابل افراط است که کوتاهي و بي‌ملاحظگي کرديد في يوسف که او را در چاه انداختيد و بثمن بخس دراهم معدوده او را بسيّاره فروختيد و دروغ گفتيد بپدرم که گرگ او را ربود
جلد 11 - صفحه 252
و پيراهن خون آلود او را بر پدرم برديد.
فَلَن أَبرَح‌َ الأَرض‌َ من که خجلت ميکشم و حيا ميکنم نزد پدرم بيايم من حرکت نميکنم و از اينکه موضع خارج نميشوم مگر آنکه اذني از پدرم برسد حَتّي يَأذَن‌َ لِي أَبِي که اجازه حرکت دهد أَو يَحکُم‌َ اللّه‌ُ لِي يا دستوري از پروردگار خداوند متعال بتوسط وحي بر پدرم برسد در مورد من که من بر خلاف دستور الهي و اذن پدرم رفتار نکنم وَ هُوَ خَيرُ الحاکِمِين‌َ چون حکم او بر وفق صلاح مطابق مصلحت است و عالم بجميع حکم و مصالح است و بر خلاف حکم نمي‌فرمايد و فرق بين صلاح و مصلحت اينست که مصلحت فائده و نتيجه و ثمره است که بر فعل مترتب ميشود و در تصور مقدم بر فعل است و در وجود مؤخر و بواسطه او فعل متصف بصلاح ميشود چنانچه مفسده هم خسارت و ضرري است که بر فعل مترتب ميشود و بواسطه او فعل متصف بفساد ميشود.