آیه ۸۰ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۸۰ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۵

فَلَمَّا اسْتَيْأَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِيًّا قَالَ كَبِيرُهُمْ أَلَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ أَبَاكُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْكُم مَّوْثِقًا مِّنَ اللَّهِ وَمِن قَبْلُ مَا فَرَّطتُمْ فِي يُوسُفَ فَلَنْ أَبْرَحَ الْأَرْضَ حَتَّىٰ يَأْذَنَ لِي أَبِي أَوْ يَحْكُمَ اللَّهُ لِي وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ

هنگامی که (برادران) از او مأیوس شدند، به کناری رفتند و با هم به نجوا پرداختند؛ (برادر) بزرگشان گفت: «آیا نمی‌دانید پدرتان از شما پیمان الهی گرفته؛ و پیش از این درباره یوسف کوتاهی کردید؟! من از این سرزمین حرکت نمی‌کنم، تا پدرم به من اجازه دهد؛ یا خدا درباره من داوری کند، که او بهترین حکم‌کنندگان است!

معنی کلمات و عبارات
«إِسْتَیْئَسُوا»: بسیار مأیوس و ناامید شدند. «خَلَصُوا»: از مردم دور شدند و با یکدیگر خلوت کردند. «نَجِیّاً»: نجواکنندگان. پنهانی. گفتگو کنندگان. این واژه برای مفرد و جمع یکسان به کار می‌رود (نگا: مریم / ). در اینجا به صورت جمع به کار رفته و حال است. «وَ مِن قَبْلُ مَا فَرَّطتُمْ فِی یُوسُفَ»: قبلاً درباره یوسف کوتاهی کرده‌اید. حرف (و) حالیّه است و واژه (ما) زائد می‌باشد. «فَرَّطتُمْ»: قصور و کوتاهی کرده‌اید. «فَلَنْ أَبْرَحَ الأرْضَ»: پس از این سرزمین حرکت نمی‌کنم. «یَحْکُمَ»: داوری می‌کند و فرمان می‌راند. «الْحَاکِمِینَ»: داوران. فرماندهان.
نزول
نکات آیه
۱- فرزندان یعقوب به جلب رضایت یوسف موفق نشدند و از آزاد شدن بنیامین کاملاً ناامید گشتند. «فلما استیئسوا منه» «یأس» «و «استیئاس» به معناى ناامید شدن است، با این تفاوت که «استیئاس» حاکى از مبالغه و شدت ناامیدى مى باشد. مراد از ضمیر در «منه» یوسف و یا بنیامین است. بنابراین «فلما استیئسوا منه ...» ; یعنى، پس آن گاه که فرزندان یعقوب از [جلب رضایت ]یوسف و یا [آزادى] بنیامین کاملاً ناامید شدند ... . ۲- فرزندان یعقوب پس از ناامید شدن از آزادى بنیامین ، در کنارى به دور از یوسف و کارگزارانش براى چاره اندیشى درباره مشکل پیش آمده به مشورت و گفت و گوى محرمانه پرداختند. «فلما استیئسوا منه خلصوا نجیًّا» از معانى «خلوص» اعتزال و کناره گیرى کردن است. «نجىّ» به فرد و یا افرادى اطلاق مى گردد که در نهان با او گفت و گو شود. این کلمه در آیه شریفه حال براى فاعل «خلصوا» مى باشد. بنابراین «خلصوا نجیّاً» ; یعنى، برادران یوسف از دیگران جدا شدند و با یکدیگر به نجوا و گفت و گوى سرّى پرداختند. ۳- فرزندان یعقوب بر باز گرداندن بنیامین از سفر مصر ، با پدرشان یعقوب پیمان بسته و سوگند یاد کرده بودند. «أن أباکم قد أخذ علیکم موثقًا من الله» ۴- بازگشت همگان به کنعان ، نظر و رأى اکثریت فرزندان یعقوب پس از ناامید شدن از آزادى بنیامین «قال کبیرهم ألم تعلموا ... فلن أبرح الأرض» استفهام در «ألم تعلموا ...» استفهام توبیخى است. از نتیحه اى که «لاوى»، فرزند ارشد یعقوب، در سخنان خویش بیان مى دارد (فلن أبرح الأرض ; از دیار مصر نمى روم) معلوم مى شود منشأ توبیخ و سرزنش او از برادرانش این بوده که آنان را مصمم بر بازگشت مى دیده است. ۵- فرزند ارشد یعقوب بر آن شد که در سرزمین مصر بماند و به کنعان باز نگردد. «فلن أبرح الأرض حتى یأذن لى أبى» «براح» (مصدر أبرح) به معناى جدا شدن و فاصله گرفتن است. «ال» در «الأرض» عهد حضورى است و اشاره به شهر و دیارى دارد که بنیامین در آن جا بازداشت شده است. ۶- ناراحتى و شرمسارى فرزند ارشد یعقوب از توفیق نیافتن در عمل به عهد و پیمان خویش (بازگرداندن بنیامین) «قال کبیرهم ... قد أخذ علیکم موثقًا ... فلن أبرح الأرض» ۷- فرزند بزرگ یعقوب ، بازگشت کاروان بدون همراه داشتن بنیامین را تخلف از عهد و سوگند پیشین خود و برادرانش خواند. «قال کبیرهم ألم تعلموا أن أباکم قد أخذ علیکم موثقًا من الله» لاوى با تفریع جمله «فلن أبرح ...» بر «ألم تعلموا أن أباکم قد أخذ علیکم موثقًا» بیان داشت که: با توجه به عهد و پیمانمان با یعقوب(ع)، سزاوار نیست بدون همراه داشتن بنیامین باز گردیم [اگر شما تصمیم به بازگشت دارید خود مى دانید]، ولى من باز نخواهم گشت. ۸- فرزند ارشد یعقوب نسبت به دیگر برادرانش ، متعهدتر و به عهد و پیمان خویش پایبندتر بود. «قال کبیرهم ألم تعلموا أن أباکم قد أخذ علیکم موثقًا من الله ... فلن أبرح الأرض» ۹- فرزند بزرگ یعقوب با یادآور شدن ظلم و ستم برادرانش به یوسف ، بازگشت به نزد پدر را بدون همراه داشتن بنیامین ناروا شمرد. «ألم تعلموا ... من قبل ما فرّطتم فى یوسف» «ما» در «ما فرّطتم» مصدریه است و عبارت «من قبل ما فرّطتم ...» عطف بر «أنّ أباکم ...» مى باشد ; یعنى: «ألم تعلموا تفریطکم فى یوسف من قبل». تفریط به معناى کوتاهى کردن و رها کردن چیزى تا نابود شدن آن است (لسان العرب). ۱۰- فرزند بزرگ یعقوب ، رفتار گذشته برادرانش با یوسف(ع) را رفتارى نکوهیده خواند. «قال کبیرهم ... و من قبل ما فرّطتم فى یوسف» ۱۱- لاوى بازگشت از مصر بدون بنیامین را به پیام رخصتى از ناحیه یعقوب(ع) و یا به تقدیر و حکمى از جانب خدا موکول کرد. «فلن أبرح الأرض حتى یأذن لى أبى أو یحکم الله لى» گویا مقصود لاوى از «حتى یأذن لى أبى» این معنا باشد که پدرش یعقوب اطمینان کند که ما در نگه دارى از بنیامین کوتاهى نکردیم و مصداق سخنى که خود گفته بود (إلاّ أن یحاط بکم) تحقق یافت. و یا اگر چنین اطمینانى پیدا نکرد، از پیمان خویش چشم پوشى کند و در نتیجه اجازه بازگشت را به من بدهد. و مراد از «یحکم الله» شاید این باشد که تقدیر الهى سبب شود من بتوانم بنیامین را از دست عزیز مصر برهانم و با او باز گردم. ۱۲- خداوند ، بهترین داور و حکم کننده است. «و هو خیر الحکمین» ۱۳- لاوى به خداوند و برترى او در حکم و قضاوت معتقد بود. «قال ... أو یحکم الله لى و هو خیر الحکمین»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۴- «عن أبى الحسن الهادى(ع): ... قال [لاوى]: «لن أبرح الأرض حتى یأذن لى أبى ...»... ; [منبع: تفسیرقمى ، ج ۱ ، ص ۳۵۶ ; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۶۸ ، ح ۲۰۹.] از امام هادى(ع) روایت شده است: ... (لاوى) گفت: هرگز از این سرزمین دور نمى شوم تا اینکه پدرم به من اجازه دهد ...»...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۰)
  • مشروط کردنِ پسر بزرگ یعقوب(علیه السلام)، بازگشت خود را از مصر به کنعان، به اجازه پدر
  • اقامت پسر بزرگ یعقوب(علیه السلام) در مصر، جهت کوشش برای اجرای فرمان پدر، مبنی بر بازگرداندن بنیامین
  • اعتراف بر خطاکاری برادران یوسف در حقّ ان حضرت توسط برادر بزرگ
  • پیمان فرزندان یعقوب(علیه السلام) با وی، برای بازگرداندن بنیامین از مصر+۱ آیه
  • بازگشت بدون بنیامین از مصر، نشانه تخلّف از پیمان پدر با برادر بزرگ فرزندان یعقوب(علیه السلام)
  • ناامیدی برادران یوسف(علیه السلام) از بازگرداندن و نجات بنیامین
  • اجازه پدر، شرط پسر بزرگ یعقوب(علیه السلام)، برای بازگشت خود از مصر به کنعان
  • اقامت پسر بزرگ یعقوب(علیه السلام) در مصر، جهت کوشش برای اجرای فرمان پدر، مبنی بر بازگرداندن بنیامین
  • یعقوب(علیه السلام)، پدر برادران یوسف+۸ آیه
  • عهد فرزندان یعقوب با پدر، برای بازگرداندن بنیامین از سفر مصر
  • خداوند، بهترین حکم کننده و برترین داور
  • موکول شدن بازگشت فرزند ارشد یعقوب از مصر و از سوی وی، به اذن پدر یا داوری خدا
  • درخواست بزرگ برادران یوسف از سایر برادران، برای تاکید بر راستگویی خودشان نزد یعقوب(علیه السلام)، در مورد سرقت بنیامین+۲ آیه
  • سؤال تقریری فرزند بزرگ یعقوب از دیگر برادران، درباره پیمان گرفتن پدر از انان، مبنی بر باز گرداندن بنیامین به دامن وی+۱ آیه
  • یاداوری فرزند بزرگ تر یعقوب به دیگر برادران، مبنی بر عهد و سوگند گرفتن پدر از انان، درباره حفظ بنیامین و کوتاهی انان در نگه داشتن یوسف(علیه السلام) پیش از ان+۱ آیه
  • ماموریّت فرزندان یعقوب از طرف برادر بزرگ تر، برای بازگشت به سوی پدر و ادای گواهی به علم خود، درباره دزدی بنیامین+۱ آیه
  • عهد فرزندان یعقوب با پدر، مبنی بر بازگرداندن بنیامین از سفر مصر+۲ آیه
  • اعتراف برادران یوسف به جهل و نااگاهی خود از امور غیبی+۱ آیه
  • اعتقاد برادر بزرگ یوسف به قضای الهی و واگذاری امر خود به ان
  • بازگشت کاروان فرزندان یعقوب به کنعان بدون بنیامین و برادر بزرگ یوسف+۱ آیه
  • شهادت برادران یوسف، به دزدی بنیامین در نزد پدر+۱ آیه
  • مشورت و گفتگوی محرمانه برادران یوسف، برای چاره اندیشی درباره مشکل ازادی بنیامین
  • نسبت سرقت به بنیامین از سوی برادران یوسف، برخاسته از وسوسههای نفسانی انان، از دیدگاه پدرشان یعقوب علیه السلام+۲ آیه
  • مشروط نمودن بازگشت به وطن به اذن پدر و یا حکم الهی از سوی فرزند بزرگ یعقوب پس از ناامیدی از رهایی بنیامین
  • موکول کردن بازگشت از مصر به اجازه پدر، سخن فرزند بزرگ یعقوب علیه السلام در پی ناامیدی از بازگرداندن بنیامین
  • پسر بزرگ یعقوب علیه السلام، تسلیم در مقابل حکم الهی، پس از ناامیدی از بازگرداندن بنیامین
  • اتّهام سرقت به برادران از سوی کارگزار یوسف، طرح و نقشه ان حضرت، برای نگهداشتن بنیامین در نزد خود
  • اعتراف برادر بزرگتر به خطای برادران، در حق یوسف
  • بازداشت بنیامین از سوی عزیز مصر، باعث ناامیدی و نگرانی برادران یوسف+۱ آیه
  • ناراحتی و شرمساری برادر بزرگتر یوسف، از عمل نکردن به پیمان خود (باز گرداندن بنیامین)
  • تصمیم برادر بزرگتر یوسف، مبنی بر ماندن در مصر و بازنگشتن به کنعان
  • بازگشت برادران یوسف بدون بنیامین، پیمان شکنی از نظر برادر بزرگتر
  • یاداوری ظلم برادران یوسف نسبت به وی، از جانب برادر بزرگتر
  • برادر بزرگتر، موکولکننده بازگشت از مصر بدون بنیامین، به اذن پدر یا حکم و تقدیر الهی
  • تعهّد برادران یوسف با پدر، برای حفاظت از بنیامین، در سفر به مصر+۳ آیه
  • تفاوت برادران یوسف، در میزان تعهّد
  • ناتوانی برادران یوسف در عمل به تعهّد با پدر خویش، در باز گرداندن بنیامین از مصر+۳ آیه
  • سفارش برادر بزرگتر به برادران، مبنی بر حضور دستهجمعی نزد پدر و شهادت همگی به دزدی بنیامین+۱ آیه
  • تاکید بر راستگویی خویش نزد پدر، درباره سرقت بنیامین، سفارش برادر بزرگتر به دیگر برادران+۱ آیه
  • سرزنش شدن برادران، درباره سهل انگاری و ستم در حق یوسف علیه السلام به وسیله برادر بزرگتر
  • بازگشت برادران یوسف در سفر دوم از مصر به کنعان، بدون بنیامین+۱ آیه
  • یوسف علیه السلام، مورد ظلم و جفای برادران خود+۴ آیه
  • پذیرفته نبودن عذر برادران یوسف، در نزد پدر+۲ آیه
  • پایبندی برادران یوسف به عهد و سوگند، باعث چارهاندیشی انان در بازداشت بنیامین
  • برخورد برادران یوسف نسبت به وی، رفتاری گناهالود و ناپسند+۴ آیه
  • مشورت و گفت و گوی محرمانه برادران یوسف، درباره تعهد خود با پدر پس از ناامیدی از ازاد سازی بنیامین
  • نومیدی برادران یوسف از نجات بنیامین، سبب چاره اندیشی و گفتگوی محرمانه انان، درباره تعهد خود با پدر
  • ناامیدی برادران از ازاد شدن بنیامین
  • نقش مدیریت یوسف علیه السلام در انتقال و هجرت خاندانش، از کنعان به مصر+۱۲ آیه
  • نقشه یوسف علیه السلام برای اوردن بنیامین به مصر+۲۱ آیه
واژه‌ها