تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَکُمْ أَنْفُسُکُمْ أَمْراً فَصَبْرٌ جَمِيلٌ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَکِيمُ (83)
جلد 6 - صفحه 274
چون برادران اين کلام را گفتند، يعقوب عليه السّلام به سبب ظهور خيانت و کذب آنان در باره يوسف، سخن ايشان را باور نداشته.
قالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَکُمْ أَنْفُسُکُمْ أَمْراً: گفت چنين نيست بلکه زينت داده و بياراسته براى شما نفس شما کارى، يعنى گمان چنان است که اين امرى است که شما خيال نموده‌ايد که او دزديده، لکن او ندزديده يا نفس شما آن را در چشم شما مزين ساخته و لکن من چه توانم کرد و چاره من چه باشد. فَصَبْرٌ جَمِيلٌ: پس شأن من و تدبير من صبرى نيکو باشد، يعنى صبرى که در خلال آن جزع نباشد و شکايتى در آن به خلق نبود.
در کافى «1»- اصبغ از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام قال الصّبر صبران.
صبر عند المصيبة حسن جميل و احسن من ذلک الصّبر عند ما حرّم اللّه عليک.
فرمود: صبر دو قسم است: صبر نزد مصيبت پسنديده و نيکو، و نيکوتر از آن صبر نزد آنچه حرام فرموده خدا بر تو.
آنگاه انديشه نمود و فکرش صواب آمد: عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعاً:
اميد است که خداى تعالى همه را به من آورد، يعنى يوسف و بنيامين و يهودا يا لاوى. اين را بر سبيل حسن ظن به رحمت الهى گفت. إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَکِيمُ: بدرستى که ذات احديت سبحانى دانا است به حقايق امور، حکيم است در تدبير خلق.
نکته: قوله «قالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَکُمْ أَنْفُسُکُمْ أَمْراً فَصَبْرٌ جَمِيلٌ» در واقعه يوسف نيز ذکر شده، لکن تکرار نباشد، زيرا آنجا نسبت به يوسف، و اينجا نسبت به بنيامين است. بعلاوه ذيل هر يک رفع تکرار را نمايد، چه در قضيه يوسف فرمايد: «وَ اللَّهُ الْمُسْتَعانُ عَلى ما تَصِفُونَ» و اينجا «عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعاً ...» و ايضا تکرار به سبب اهميت مطلب، مضرّ به فصاحت نخواهد بود.
«1» اصول کافى ج 2 ص 90.
جلد 6 - صفحه 275