اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قالُوا تَاللّه‌ِ تَفتَؤُا تَذکُرُ يُوسُف‌َ حَتّي تَکُون‌َ حَرَضاً أَو تَکُون‌َ مِن‌َ الهالِکِين‌َ (85)
گفتند پسران يعقوب بپدرشان يعقوب بخدا قسم تو هميشه ياد يوسف ميکني تا آنکه مريض شوي و ناتوان يا آنکه تلف شوي و از بين روي.
قالُوا تَاللّه‌ِ صيغه قسم است و آن سه قسم است و اللّه باللّه تاللّه و در باب ترافع
جلد 11 - صفحه 258
اگر مدعي اقامه بينه نکرد حاکم بر منکر حکم قسم ميدهد که بايد بيکي از اينکه سه صيغه قسم ياد کند بر بطلان دعوي مدّعي و اگر رد قسم کرد مدّعي قسم ياد کند بر اثبات دعوي و در باب عهود و نذور و ايمان اگر کسي بيکي از اينکه سه صيغه اجراء قسم کرد بر اتيان فعلي يا ترک آن لازم ميشود بشرط آنکه آن فعل في نفسه جايز باشد اعم از واجب و مستحب‌ّ و مباح فقط بر فعل حرام تعلق نميگيرد و لازم نميشود غاية الامر اگر بر فعل واجب قسم ياد کرد وجوبش مؤکد ميشود و اگر بر ترک فعلي قسم ياد کرد اعم از حرام و مکروه و مباح ترکش لازم ميشود فقط بترک واجب تعلق نميگيرد و بر ترک حرام حرمتش مؤکد ميشود و در خلف قسم کفاره لازم ميشود چنانچه ميفرمايد فَکَفّارَتُه‌ُ إِطعام‌ُ عَشَرَةِ مَساکِين‌َ مِن أَوسَطِ ما تُطعِمُون‌َ أَهلِيکُم أَو کِسوَتُهُم أَو تَحرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَن لَم يَجِد فَصِيام‌ُ ثَلاثَةِ أَيّام‌ٍ ذلِک‌َ کَفّارَةُ أَيمانِکُم إِذا حَلَفتُم وَ احفَظُوا أَيمانَکُم الاية مائده آيه 91 تفتؤ بمعني نزول جواب قسم لاء مضمره است يعني لا تفتؤ، مي‌گويي ما فتاة اذکره يعني ما زلت و ما افتاء يعني ما ازول.
تَذکُرُ يُوسُف‌َ يعني دائما ياد يوسف ميکني و يوسف يوسف مي‌گويي حَتّي تَکُون‌َ حَرَضاً حرض بالتحريک آب شدن قلب است از عشق و حزن و فراق بطوري که مشرف بر موت شود.
أَو تَکُون‌َ مِن‌َ الهالِکِين‌َ خود را هلاک ميکني يعني اينکه حزن و اندوه تو ضعف و پيري و سستي قوي ميآورد و روز بروز شدت ميکند تا منجر بهلاکت شود و بالاخص از مثل انبياء که بايد قوه صبر آنها زياد باشد و خودداري کنند در بليات که دارد در خبر
(البلاء موکل بالانبياء ثم الاوصياء ثم الامثل فالامثل)
هر که در اينکه بزم مقرب‌تر است || جام بلا بيشترش ميدهند
هر که بود تشنه ديدار دوست || آب دم نيشترش ميدهند
جلد 11 - صفحه 259
در بلا خوش ميکشم لذات او || مات اويم مات اويم مات او