اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا بَنِي‌َّ اذهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِن يُوسُف‌َ وَ أَخِيه‌ِ وَ لا تَيأَسُوا مِن رَوح‌ِ اللّه‌ِ إِنَّه‌ُ لا يَيأَس‌ُ مِن رَوح‌ِ اللّه‌ِ إِلاَّ القَوم‌ُ الکافِرُون‌َ (87)
اي پسران من برويد و احساس و تفتيش کنيد از حال يوسف و برادرش و مأيوس نباشيد از روح خداوند محققا کسي مأيوس نميشود از روح الهي مگر قومي که کافر باللّه باشند.
يا بَنِي‌َّ اذهَبُوا بطرف مصر چون يوسف را بردند بمصر نظر به اينکه وحي شد بيعقوب که يوسف را گرگ نبرده و نخورده بلکه بعنوان غلامي بقافله مصريها فروختند و زنده است و إبن يامين را هم ملک مصر گرفت و نگاه داشت فَتَحَسَّسُوا حس‌ّ درک شيئي است بتوسط اسباب و آلات، چشم درک مبصرات ميکند، اذن درک مسموعات و هکذا ساير حواس خمسه ظاهره و همچنين حواس باطنه. قوه عاقله، حافظه، ذاکره، حس مشترک خيال پس بعد از رفتن بمصر در مقام تجسس برآئيد و خبر بگيريد از حال مِن يُوسُف‌َ وَ أَخِيه‌ِ آيا يوسف بغلاميست يا آزاد در حبس است يا در حال سعه است يا ضيق و إبن يامين در نزد ملک مصر در چه حالت است.
وَ لا تَيأَسُوا مِن رَوح‌ِ اللّه‌ِ يکي از گناهان کبيره يأس من روح اللّه است چنانچه امن من مکر اللّه آنهم گناه کبيره است که پس از شرک و کفر و ضلالت
جلد 11 - صفحه 261
اينکه از کبائر شمرده شده، و مراد از روح اللّه تفضلات و عنايات و نجات از مهالک و خلاصي از بليات و شمول مراحم الهي است.
إِنَّه‌ُ لا يَيأَس‌ُ مِن رَوح‌ِ اللّه‌ِ إِلَّا القَوم‌ُ الکافِرُون‌َ کافر باللّه يا منکر وجود حق است يا منکر قدرت او يا منکر عنايات و تفضلات او است لذا مأيوس ميشود حتي در باب خوف و رجاء گفتند ممدوحش تا حدي است که يأس از رحمت پيدا نکند و امن از مکر نداشته باشد بلکه بين خوف و رجاء باشد و اخبار در اينکه باب دو دسته است يک دسته دلالت دارد بر تساوي خوف و رجاء و يک دسته بر ترجيح رجاء بر خوف و وجوهي بر جمع اينکه دو دسته گفته شده و لکن آنچه بنظر ارجح است اينکه نظر بخداوند متعال رجائش بيشتر باشد و نظر بخود مساوي باشد و اللّه العالم بحقائق الامور.